برنامه‌ریزی آموزشی

کتاب «خشت نو» حاوی بیانات رهبر شهید انقلاب‌اسلامی درباره‌ی آموزش و پرورش است که مجموعه‌ای جامع از نقشه، طرح و راهبردها و سیاست‌های نظام در امر تحول بنیادین آموزش‌وپرورش را شامل می‌شود. این اثر با رجوع به تمامی بیانات، پیام‌ها و ابلاغیه‌های معظم‌له از ابتدای دهه 60 تا سال 1401، تدوین شده‌ است.
کتاب حاضر مشتمل بر چهار فصل است: گفتار اول: جایگاه و کارکرد آموزش و پرورش در جامعه؛ گفتار دوم: لزوم و ضرورت تحول در آموزش و پرورش؛ گفتار سوم: معنا و مختصات تحول در آموزش و پرورش؛ گفتار چهارم: ضروریات و بایسته‌های تحول در آموزش و پرورش.
در گفتار اول، جایگاه و اهمیت نهاد آموزش‌وپرورش بررسی شده که مبنایی برای درک ضرورت تحول در گفتار دوم فراهم می‌آورد. مخاطب با درک نقش حساس این نهاد در سرنوشت جامعه، به اهمیت تحول و تعالی آن پی برده و با دغدغه‌ای آگاهانه به مطالعۀ ضرورت تحول می‌پردازد. سپس در گفتار سوم، معنای تحول از دیدگاه معظم‌له و ملاحظات مربوط به چیستی آن تبیین شده است. در ادامه، گفتار چهارم به چگونگی محقق ساختن تحول و بایدها و نبایدهای این فرآیند اختصاص یافته است. این بخش که هستۀ اصلی کتاب محسوب می‌شود، حاوی حدود هشتاد توصیۀ کاربردی برای اصلاح، تعالی و کارآمدسازی آموزش‌وپرورش است.

این اثر به دنبال آن است که نشان دهد چگونه با آموزش میانجی‌گری می‌توان از بروز تنش‌ها و خشونت‌های رفتاری در مدارس کاست و محیط یادگیری را سالم‌تر و انسانی‌تر کرد. این کتاب با رویکردی علمی و تربیتی نوشته شده و هدف آن گسترش فرهنگ گفت‌وگو، همدلی و رفتارهای مسالمت‌آمیز در محیط‌های آموزشی است. کتاب در چند بخش تنظیم شده که معمولاً شامل موارد زیر است: 1. مفهوم تعارض و انواع آن در مدرسه‌ها، 2. تعریف میانجی‌گری و اصول آن، 3. مهارت‌های لازم برای میانجی‌گر موفق (مثل گوش دادن فعال، بی‌طرفی، همدلی)، 4. تکنیک‌های عملی برای اجرای میانجی‌گری میان دانش‌آموزان، 5. نمونه‌های واقعی از میانجی‌گری در مدارس ایران و جهان و 6. پیشنهادهایی برای نهادینه‌سازی فرهنگ گفت‌وگو در مدرسه

کتاب «ایدئولوژی، برنامه درسی و جامعه‌شناسی نوین آموزش» یک اثر انتقادی در حوزه آموزش است که به بررسی روابط بین دانش، تدریس و قدرت در بستر ایدئولوژی و برنامه درسی می‌پردازد. این کتاب به دنبال تحلیل چگونگی شکل‌گیری و انتقال دانش در نظام آموزشی و تأثیر آن بر جامعه است. موضوع کتاب دربارۀ کتاب ایدئولوژی و برنامۀ درسی نوشتۀ مایکل اپل است که هرکدام از نویسندگان در فصل مربوط به خود، دیدگاه خود را درباره کتاب ایدئولوژی و برنامۀ درسی و دیگر کتاب‌های اپل بیان می‌کند. مایکل اپل در دانشگاه ویسکانسین‌مدیسن مطالعات سیاست آموزشی، پیوند آموزش و قدرت و برنامه‌های درسی را دنبال می‌کند. آنچه به مطالعات و نوشته‌های اپل ارزشی دوچندان می‌دهد، تجربه‌های او در زندگی شخصی و پیوند نزدیک با آن چیزی است که دربارۀ آن می‌نویسد. اپل سال‌ها معلم بوده و در محیط‌های گوناگون از نزدیک با آموزش و سیاست‌های آن درگیر بوده است.

کتاب «آیا آموزش می‌تواند جامعه را تغییر دهد؟ » به بررسی رابطه پیچیده بین آموزش و پرورش و تغییرات اجتماعی می‌پردازد. این کتاب به این سؤال اساسی پاسخ می‌دهد که آیا آموزش می‌تواند به عنوان نیرویی برای دگرگونی جامعه عمل کند یا خیر؟ این کتاب، یک پژوهش در حوزه جامعه‌شناسی است که به بررسی نقش آموزش در شکل‌دهی و دگرگونی جامعه می‌پردازد. نویسنده در این اثر به بررسی رابطه بین آموزش، قدرت و تغییرات اجتماعی پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه آموزش می‌تواند به عنوان ابزاری برای حفظ یا تغییر ساختارهای اجتماعی عمل کند.
این کتاب را می‌توان به دو بخش کلی تقسیم‌بندی کرد، بخش اول کتاب سه فصل اول کتاب (بعد از فصل مقدماتی) از لحاظ نظری به بررسی اهمیت تاریخی و ربط کنونی مباحث پائولو فریره، جورج کاونتس، دوبوآ و کارتر وودسون اختصاص دارد. تمام این افراد دغدغه این سؤال را داشتند که آیا آموزش می‌تواند جامعه را تغییر دهد. بخش دوم کتاب از لحاظ عملی نشان می‌دهد که همیشه کنش مقاومتی وجود دارد. نویسنده در این کتاب می‌کوشد تا نقش آموزش را به منزله ابزار اساسی ایجاد تغییرات در سطح اجتماعی معرفی کند.

کتاب جان کلام چکیده‌ای از یکصد و ده درس گفتار در حوزه‌ی آموزش و پرورش است و به صورت موضوعی تألیف شده و منبعی بسیار غنی برای سخنرانی و اداره جلسات است. این گفتارها حاصل سخنرانی‌هایی است که دکتر حسین هژبری در مسئولیت‌های مدیریتی در وزارت آموزش و پرورش در کسوت معاونت وزارتخانه و مدیریت‌های ارشد دیگر در سطوح مختلف وزارت آموزش و پرورش داشته‌اند. سخنرانی‌ها و مطالعات ایشان در طی آن سال‌ها نگهداری شده و پس از بازنویسی و دسته‌بندی تقدیم به مدیران و برنامه‌ریزان امروز گردیده است. این مجموعه برای کسانی که در حوزه آموزش و پرورش مشغول سخنرانی هستند کارگشا می‌باشد.

کتاب «بازطراحی آموزش: درسی از ناکامی‌های آمریکا در ارتقای آموزش عمومی» نقدی سازنده از وضعیت آموزش عمومی و اصلاحات آموزشی در ایالات متحده است که طرحی راهبردی برای نیل به اصلاحات کارآمد آموزش عمومی را پیشنهاد می‌دهد. این کتاب در 8 فصل منتشر شده است. فصل اول به بازتعریف مأموریت و معنای آموزش در ایالات متحده آمریکا اشاره دارد؛ فصل دوم، قدرت فزاینده بازطراحی نظام آموزشی و فواید آن برای قدرت گرفتن طبقه متوسط و ضعیف جامعه؛ فصل سوم اهمیت خواندن صحیح به عنوان پیشگام فرآیند بازطراحی نظام آموزشی؛ فصل چهارم پاسخ به این پرسش است که چرا گاهی، حرفه معلمی، مانع توسعه نوآوری و خلاقیت در میان دانش‌آموزان از ابتدایی تا دبیرستان شده است؛ فصل پنجم، تعریف مفهوم فرهنگ مدرسه و جوانب سیاسی آموزش؛ فصل ششم، سنجش عملکرد؛ فصل هفتم ساختارهای جدید در مدرسه بازطراحی شده را به خواننده اثر معرفی می‌کند و در فصل پایانی کتاب، به مقوله مدرسه بازطراحی سیستم‌ها اشاره می‌شود.

ما نخستین پدرها و مادرهایی هستیم که فرزندانمان تا این حد درگیر رسانه‌ها شده‌اند. هیچ نقشه راهنمای قدیمی در صندوقچه تجربیّات پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها برای این شرایط جدید وجود ندارد…
باید بپذیریم که به زمانه‌ای نو قدم گذاشته‌ایم و ناگزیریم برای تربیت در عصر رسانه‌ها یا راهی بیابیم یا راهی بسازیم. راهی که فرزندانمان با‌ حرکت‌ در ‌آن بیاموزند‌ که‌ محصولات‌ و محتواهای‌ رسانه‌ای‌ را‌ آگاهانه‌ انتخاب‌ کنند‌ و ‌مسئولانه به کار ببرند. نام این راه تازه «تربیت رسانه‌ای» است.
در این مسیر باید بخوانیم؛ ببینیم؛ فکر کنیم؛ حرف بزنیم و تجربه‌ها را با هم یکی کنیم. راه دیگری نیست. «فرزندان امروز»، به «والدین به‌روز» نیاز دارند.

پایه‌ریزی تفکر صحیح در سال‌های آغازین زندگی، مسیر رشد و بالندگی کودکان را در آینده هموارتر می‌سازد. در این میان تفکر سیستمی کمک می‌کند با در نظر گرفتن اثرات تصمیمات خود در دنیای پیچیده امروزی، اقدامات مؤثرتری انجام دهیم. این کتاب با زبانی ساده آموزه‌های عمیق سیستمی را برای والدین و مربیان، در جایگاه مخاطبین اصلی کتاب بازگو می‌کند. این کتاب در چهار بخش اصلی مفاهیم اصلی تفکر سیستمی را بیان می‌کند: بخش اول: تفکر سیستمی: ابزار درک دنیای پیچیده؛ بخش دوم: چگونه از کتاب استفاده کنیم؟ ؛ بخش سوم: داستان‌ها؛ و بخش چهارم: یادداشت‌های پایانی

با توجه به ماهیت و شرایط آموزشی مقطع متوسطه دوم، طرح نهادینه‌سازی ارزش‌ها توسط مسئولان پایه و مربی پرورشی و دبیران علاقه‌مند اجرا می‌گردد. این کتاب با عنوان «رویش تفکر» نیز به انگیزه آشنایی با طرح «نهادینه‌سازی ارزش‌ها» تدوین شده است تا در دسترس معلمان و مربیان قرار گیرد. در اجرای این طرح برای هر ترم تحصیلی چهار موضوع ارزشی در نظر گرفته شده است که مربیان و دانش‌آموزان به صورت تعاملی آن را اجرا می‌کنند. این موضوع‌ها از بین مواردی انتخاب شده‌اند که دانش‌آموزان بیشترین مقدار ابتلا و دغدغه را دارند و عبارت‌اند از ارتباط با خدا، ارتباط با امام، تاب‌آوری و تعاون و همکاری.

امروزه آموزش و پرورش بیش از هر عرصه دیگر نیاز به رشد و شکوفایی دارد و وجود برنامه تربیتی و پرورشی مدون، می‌تواند این رشد و بالندگی را تضمین کند. در جامعه ما تربیت و پرورش دینی فرزندان، از الویت‌های مهم به شمار می‌رود؛ زیرا روزانه بخش عمده‌ای از زمان مفید دانش‌آموزان در مدارس می‌گذرد و از سوی دیگر نظام تعلیم و تربیت، پس از خانواده از اثرگذارترین حوزه‌های پرورشی است. اثر حاضر برگرفته از کتاب آشنایی با طرح «نهادینه‌سازی ارزش‌ها» تدوین شده است تا در دسترس معلمان و مربیان قرار گیرد. نقشه اجرایی عملیات نهادینه‌سازی ارزش‌ها برای مقطع متوسطه اول طراحی شده است.