علوم تجربی

کتاب حاضر درباره گوریل‌هاست و به سوالات بسیاری پاسخ می‎دهد. ازجمله اینکه چرا گوریل‌ها تخم نمی‎گذارند؟ پاسخ این پرسش این است که چون آن‌ها پستاندار هستند و بچه‎های خود را زنده به دنیا می‎آورند. بچه‌گوریل در سه سالگی راه می‎افتد. دُمِ گوریل‎ها دراز نیست، زیرا آن‌ها جزء آدم‌نماها هستند، نه میمون‌ها. گوریل‌ها دست‌ها و پاهای بلندی دارند و می‎توانند هرچیزی را به دست آورند. گوریل‌ها حیواناتی خونگرم و اجتماعی هستند و دسته‌جمعی زندگی می‌‏کنند. آن‌ها... .

در بهار خورشید مدت زمان بیشتری در روز می‌تابد، هوا و خاک گرم می‎شوند و شرایط مناسبی را برای رشد گیاهان آماده می‎کنند. پیاز گل‌هایی مانند نرگس و سنبل در تمام طول سال زیر خاک می‎ماند و در بهار جوانه‌هایشان از خاک بیرون می‎آید. جوانه‌ها رشد می‎کنند و تبدیل به گیاه می‎شوند. تابستان بهترین زمان رشد برای گیاهان و گل دادن آن‌هاست. نور خورشید به گیاهان کمک می‏‌کند تا غذای مخصوص خودشان را بسازند. گل‌ها دانه تولید می‎کنند و گرد پودر مانند مخصوصی دارند که «گرده» نامیده می‎شود... .

این کتاب درباره ماشین شگفت‌انگیزی به نام «مغز» است. داخل سر و پشت چشم، مغز وجود دارد که سطح آن پر از چروک است. جمجمه که از استخوان درست شده است، برای محافظت از مغز ساخته شده است. مغز دو بخش دارد. نیمه راست، همه کارهای نیمه چپ بدن را انجام می‎دهد و نیمه چپ، همه کارهای راست بدن را. ساقه مغز در طول گردن پایین می‌‏رود و وظیفه آن حمل مقدار مناسب و کافی از خون و هوا به سمت بالا و مغز است. حیوانات هم مغز دارند و... .

این کتاب درباره فرآیند جالبی در بدن است که «هضم» نامیده می‌شود. وارد کردن غذا به بدن، مثل وارد کردن بنزین به ماشین است. اگر آن را پر نکنید، به خوبی کار نمی‏‌کند. بدن قبل از آنکه بتواند تمام مفید را جذب کند، لازم است آن‌ها را به شکل مایع و رقیق تبدیل کند. پشت دهان دو لوله وجود دارد. یکی برای تنفس که «نای» نامیده می‎شود و دیگری برای قورت دادن غذا و نوشیدن نوشیدنی‌ها که «مری» نام دارد. هنگام قورت دادن هرچیزی لایه‎ای از مخاط (پوست) لوله تنفسی را می‎پوشاند تا چیزی اشتباهی در مسیر دیگری پایین نرود. اسیدهای معده بسیار قوی هستند و... .

درون بدن انسان، سیستم جالبی قرار دارد، به نام اسکلت که از تکه‌های سفید و محکمی که سرِ هم شده‌اند، به وجود آمده است. به این تکه‌ها «استخوان» می‎گوییم. وظیفه بعضی از استخوان‌ها محافظت از اعضای نرم و ضربه‌پذیر بدن، مانند ریه‎ها و قلب است. ستون استخوانی که از پشت بدن بالا آمده است، «ستون فقرات» نامیده می‌شود. استخوان‌ها شکل‎ها و اندازه‎های مختلفی دارند. حیوانات نیز به استخوان نیاز دارند... .

کتاب حاضر درباره عضو هیجان‌انگیز بدن، چشم، است. چشم‌ها در جلوترین قسمت سر قرار دارند؛ چون بهترین قسمتی است که می‎توان همه‌جا را خیلی خوب دید. بعضی از حیوانات دوطرف سرشان چشم دارند تا بتوانند به راحتی هرچیزی که می‎خواهد آن‌ها را بگیرد، ببینند. قسمت رنگی چشم، «عنبیه» نام دارد و نقطه سیاه وسط چشم، «مردمک» که اندازه آن با شدت نور تغییر می‎کند. گاهی اوقات کودکان بیماری تنبلی چشم پیدا می‌‏کنند و... .

این کتاب از مجموعه کتاب‌های «شناخت سنگ‌ها» است و «فسیل‌ها» نام دارد. نویسنده ابتدا درباره فسیل‌های شگفت‌انگیز توضیح می‎دهد؛ سپس جاهایی را معرفی می‌کند که می‌توان فسیل پیدا کرد. همچنین درباره چگونگی شکل گرفتن فسیل‌ها صحبت می‎کند و سپس از سوخت‌های فسیلی می‎گوید. اکثر فسیل‌های یافت شده، جانورانی هستند که در اقیانوس زندگی می‏‌کردند. شرایط برای محافظت و نگهداری فسیل در اقیانوس‌ها، بهتر از روی زمین است. وقتی جانوران و گیاهان می‌میرند، در اعماق اقیانوس‌ها غرق و در گل و لای کف اقیانوس مدفون می‎شوند و... .

مگس یک سطل آشغال متحرک است و خیلی حال به‌هم زن! استعداد ویژه‌ای در راه رفتن روی سقف دارد و غذای مورد علاقه‌اش آشغال است. نویسنده در این کتاب با زبانی طنز، اطلاعاتی درباره انواع مگس‌ها، طبقه‌بندی آن‌ها، گونه مگس خانگی، ویژگی‌های ریخت‌شناسی آن‎ها، چشم‌های مرکب این حشرات، رژیم غذایی و چرخه زندگی و امکان انتقال بیماری توسط این حشرات را توضیح می‎دهد. این نخستین عنوان از مجموعه هفت جلدی حال به هم زن هاست.

این کتاب جلد چهارم از مجموعه «حال به‌هم زن‌ها» است. نویسنده در این کتاب علمی، به زبان طنز، اطلاعاتی درباره چرخه زندگی «لیسه‌ها» ارائه می‌کند. او می‌گوید لیسه‌ها همان حلزون‌های بی‌صدف هستند که استعداد ویژه‌شان در تبدیل پسماند طبیعت و ویژگی منحصربه‌فردشان، جمع شدن شاخک‌هایشان است. لیسه‌ها از سوراخی که کنار بدنشان قرار دارد، نفس می‌کشند و غذای مورد علاقه‌شان گیاه و قارچ است.

قیافه حال به‌هم زن‌ها یا کارهایشان ممکن است واقعاً حال ما را به‌هم بزند؛ اما وقتی درباره‌شان بخوانیم و بیشتر آن‌ها را بشناسیم، انگشت به دهان می‎مانیم که چطور این موجودات کوچولو یک دنیا شگفتی دارند. مثلاً همین کرم که 120 میلیون سال پیش، هم‌زمان با دایناسورها روی کره زمین ساکن شده است و سابقه طولانی‌تری از انسان‌ها دارد! او خاک را شخم می‌زند و برای گیاهان آماده می‌سازد و زباله‌های طبیعت را بازیافت می‌کند، برخلاف ما انسان‎ها که همیشه زباله تولید می‌کنیم.