ادبیات کودک و نوجوان

«ویلی وانکا»، صاحب بزرگ‌ترین کارخانه شکلات‌سازی، تصمیم گرفته است با قرار دادن پنج بلیت طلایی در شکلات‌هایش، فقط به پنج بچه اجازه دهد تا از کارخانه عجیب او بازدید کنند. «چارلی باکت» در خانواده‌ای بسیار فقیر زندگی می‌کند که فقط سالی یک‌بار، آن هم روز تولدش می‌تواند شکلات وانکا بخرد؛ اما محال است که او بتواند برنده خوش‌شانس یکی از این بلیت‌ها شود. این داستان تربیت اشتباه کودکان را نقد می‌کند و برابری فرصت میان کودکان فقیر و دیگر کودکان را ترویج می‌دهد.

زیست شناسی از نخستین علوم مورد توجه بشر است. موفقیتهای بشر در تکثیر و پرورش گیاهان و تغییراتی که در نژاد دامها داده است، از توجه او به زیست‌شناسی و علم وراثت یا ژنتیک حکایت دارد. نویسنده در این جلد از مجموعۀ "همراه با علم، همگام با دانشمندان" زندگی دانشمندی به نام "گرگور مندل" و کارهای علمی را در زمینۀ ژنتیک بررسی کرده است. این دانشمند روی بوته‌های نخود فرنگی تحقیقاتی انجام داد و توانست "اصول وراثت" را کشف کند. او با آزمایش‌های بیشتر متوجه شد که هر صفت ارثی به دو عامل وابسته است که فرزندان یکی از آن‌ها را از پدر و دیگری را از مادر می‌گیرند.

کتاب حاوی داستان‌هایی درباره بهلول است. در ابتدای کتاب، بهلول این‌چنین معرفی می‌شود: «وهب بن عمرو»، شیخ و عالِم شهر، پسرعموی هارون‌الرشید و از یاران امام موسی‌بن جعفر (ع)، خود را به دیوانگی می‌زند تا هارون نتواند از او فتوای کشتن امام را بگیرد. هارون این موضوع را می‌داند؛ اما چون نمی‌خواهد فرد دیگری از خاندانش را بکشد، چیزی نمی‌گوید. مدت‌ها می‌گذرد و کنایه‌ها و طعنه‌های وهب دهان به دهان می‌گردد و خنده را به چهره همه، حتی بر چهره هارون می‌نشاند. از آن به بعد، وهب بن عمرو، بهلول، یعنی آدم خنده‌رو و با نشاط، نام می‌گیرد.

نویسنده در این کتاب به دنیای سیاره‌های غول‌پیکر چون مشتری، زحل، اورانوس و نپتون سفر کرده است. این سیارات سنگی نیستند و از جنس گاز یا یخ‌اند. هدف از این سفر اکتشاف در سیارات سرد، تاریک و خطرناک منظومۀ شمسی است. "منظومۀ شمسی نزدیک‌ترین ستاره به کرۀ زمین و دیگر اجرام آسمانی است که به دور خورشید می‌چرخد" قمرها و سایر اجرام آسمانی، دانستنی‌های ضروری، نکات ایمنی برای مسافران فضا، راز حلقه‌های زحل، ستارگان دنباله‌دار و فراسوی سیارات عناوین دیگر بخشهای این کتاب است

نویسنده در این کتاب، خواننده را برای یک سفر فضایی تخیلی در جهان هستی با خود همراه می‌کند. از خورشید که نزدیک‌ترین ستاره به زمین است شروع میکند و پس از گذشتن از کنار اجرام آسمانی، با چرخۀ حیات یک ستاره آشنا می‌شود. به شهرک ستارگان یا کهکشان‌ها می‌رود. در ادامۀ این سفر با طی کردن مسافت‌هایی که میلیون‎ها سال نوری طول می‌کشد، وارد جهان هستی می‌شود و انواع کهکشان‌ها را مشاهده می‌کند. شراره‌ها و لکه‌های خورشیدی، تولد یک ستاره، ستارگان جوان، غول‌های قرمز، سحابی‌های سیارهای، سیاه‌چاله‌ها و کهکشان‌ها از مباحث مطرح شده در کتاب‌اند.

مرز فضا از ارتفاع صد کیلومتری از سطح زمین شروع میشود، اما نیروی گرانش زمین هر چیزی را که بخواهد از سطح زمین ارتفاع بگیرد، به سمت پایین می‌کشد. در این کتاب، خواننده به همراه نویسنده به یک سفر فضایی تخیلی می‌رود با حال و هوای فضانورد بودن آشنا میشود. او می‌آموزد که چگونه یک سفینۀ فضایی کرۀ زمین را به سوی منظومۀ شمسی ترک می‌کند. همچنین، دشواری‎های سفرهای فضایی و خطرات آن را مشاهده میکند. کتاب حاوی تصاویر واقعی از هر موضوع مطرح شده است و در انتها پس از واژه‌نامه ،چند پرسش کوتاه برای علاقه‌مندان گنجانده شده است.

«نگار»، «سارا» و «سونا» سه خواهر هستند که در روستایی نزدیک کوه سبلان زندگی می‌کنند. نگار دلش می‌خواهد که در فصل زمستان، یک گل سرخ به معلمش هدیه بدهد؛ اما به نظر دو خواهرش این کار غیر ممکن است. نگار تصمیم می‌گیرد که این کار را به کمک دوستانش انجام دهد. در این داستان، کودکان علاوه‌بر آشنایی با مراحل کاشت گیاه، با همکاری کردن نیز آشنا می‌شوند.

این داستان پیرزنی است که در روستایی زندگی می‌کند. او بسیار تمیز است و همیشه در حال نظافت؛ اما هر چه تلاش می‌کند و خانه‌اش را آب و جارو می‌کند، باز هم در خانه‌اش گرد و خاک هست. روزی پیرمردی در گذر از روستای پیرزن، مهمان او می‌شود و با دیدن غصه پیرزن، او را راهنمایی می‌کند تا بتواند تمیزترین خانه روستا را داشته باشد.

کودکی در سفری خیالی، به خانه دختر پیامبر، حضرت فاطمه (س)، می‌رود و از نزدیک با ایشان و زندگیشان آشنا می‌شود و از آن همه سادگی و پاکیزگی تعجب می‌کند. دختر پیامبر با خوشرویی و محبت و فقط با ظرفی آب از او پذیرایی می‌کند و همین پذیرایی ساده برای کودک بسیار دلنشین است. قهرمان داستان، فرزندان حضرت فاطمه (س) را می‌بیند که در نهایت سادگی و قناعت زندگی می‎کنند و از آن‌ها درس‌ها می‌آموزد.

این داستان درباره کودکی است که در سفری خیالی به سرزمین حجاز می‌رود و از نزدیک با پیامبر اکرم (ص) ملاقات می‌کند. او سعی می‌کند قبل از پیامبر سلام کند؛ ولی موفق نمی‌شود؛ چون پیامبر همیشه در سلام پیشدستی می‌کنند. کودک شاهد رفتار حضرت محمد (ص) با انسان‌ها و طبیعت است. پیامبر به نیکی به پدر و مادر و احترام به آنان سفارش می‌کنند. در پایان داستان، این آیه از قرآن کریم آمده است: «گرامی‌ترین مردم نزد پروردگار، پرهیزکارترین و نیکوکارترین آن‌هاست.»