شعر مذهبی

کتاب حاضر مجموعه اشعاری است که درباره واقعه کربلا و روز عاشورا، حضرت علی (ع)، امام رضا (ع)، ماه محرم، غزه، کابل و... سروده شده است و مضمون همه آن‌ها مذهبی ــ ملی است. «نینوای دهم»، «قصیده ظهر روز دهم»، «محاصره غزه»، «کابل» و «برای صلح»، نام برخی از این اشعار است. شاعر در شعر «نینوای دهم»، اندوه و استقامت حضرت زینب را روایت می‌کند و در شعر «محاصره غزه»، از آنچه بر این دیار گذشته است، سخن می‌گوید و... .

خداوند مهربان است و آفریده‌های او بسیارند. کتاب حاضر مصداق‌هایی از نعمت‌های خداوند را در قالب شعر کودکانه به نظم در آورده است. مهربانی خداوند، شکر نعمت‌ها، روزی‌دهندگی خداوند، خورشید فروزنده، زمین و آنچه در آن است، نمونه‌هایی از مواردی هستند که نویسندۀ این کتاب، با مثال‌زدن آن‌ها، سوره‌ها و آیه‌های مربوط به آن‌ها را از قرآن آورده و توضیح داده‌است.

اشعار این کتاب درباره ده تن از شخصیت‌های قیام عاشوراست که از آن جمله می‌توان به این شخصیت‌ها اشاره کرد: «امام حسین (ع)»، «حضرت زینب»، «علی‌اکبر»، «حضرت عباس» و «امام سجاد(ع)». اعتماد نکردن به آدم‌های دنیادوست، فداکاری، آزادگی، صبر و استقامت، توکل به خدا، تسلیم نشدن در برابر ظلم و گذشتن از آرزوهای جوانی در راه حق، موضوع این اشعار است. تصاویر کتاب نیز مصائب قیام عاشورا را به تصویر کشیده است.

کتاب حاضر مجموعه‌ای از اشعار عاشورایی است که به شیوه ترکیب‌بند سروده شده‌اند. شاعر کوشیده است تا از زبانی نو و ترکیب‌هایی تازه استفاده کند. هر قطعه شعر «منزل» نام دارد که از منزل اول تا بیستم ادامه پیدا می‌کند. در انتهای کتاب، بخشی با عنوان توضیحات و اشارات آورده شده است که درباره هر شعر توضیحاتی، ازجمله معنای کلمات، تشبیهات و کنایات را ارائه می‌کند.

کتاب حاضر در دو بخش شعر «آیینی» و شعر «عاشورایی» تهیه شده است. شعر آیینی قدمتی به عمر زبان فارسی دارد و موضوعات توحیدی، نیایشی، عرفانی، اخلاقی، ارزشی و... که با تعالیم اسلامی و باورهای دینی ارتباط تنگاتنگی دارند، در قلمرو شعر آیینی قرار می‌گیرند. شعر عاشورایی شعری است که موضوعش قیام امام حسین (ع) و وقایع مرتبط با آن است. شایان ذکر است که تمامی اشعار در قالب دوبیتی و رباعی سروده شده است. «ساده»، «هبوط»، «سوک»، «شق‌القمر» و «گریه‌های بی‌صدا»، نام برخی از شعرهایی است که دربخش «آیینی‌ها» آورده شده است و در بخش «عاشورایی‌ها»، اشعاری با نام‌های «غریب»، «فرزند آب»، «آتش در حرم» و «گریه ماه» به چشم می‌خورد.

مجموعه اشعار کتاب درباره حضرت زینب (ع) سروده شده است. در پایان کتاب بخشی به نام «نوحه‌ها» آورده شده که اشعار آن درباره «عصر عاشورا» و نوحه‌های «حضرت مسلم»، «حضرت رقیه»، «حضرت حُر» و... است. شعرها در قالب مثنوی، قصیده و غزل است. در بخشی از اشعاری که درباره حضرت زینب سروده شده است، آمده: « دلش دریای صدها کهکشان صبر، غمش طوفان صدها آسمان ابر ــ دو چشم از گریه همچون ابر خسته، ز دست صبرِ زینب، صبر خسته ـــ صدایش رنگ و بویی آشنا داشت، طنین موج آیات خدا داشت»

«آیین و مکتب هر جامعه‌ای به مراتب بیشتر از هر جریان دیگری در شعر آن روزگار ثبت شده است و این امر نشان از اهمیت موضوع و تأثیرگذار بودن آیین و مکتب، در دل جوامع است.» مجموعه اشعار این کتاب درباره روزهای «تاسوعا» و «عاشورا» و همچنین درباره پسران امام حسین (ع)، «حضرت علی‌اصغر» و «حضرت علی‌اکبر»، سروده شده است. قالب شعرها مثنوی، غزل و قصیده است.

«از دیرباز، شعر، آیینه اندیشه‎ها و باورهای جامعه بوده است. اعتقادات مردم زمان متفاوت را در سیمای شعر آن زمان به روشنی می‌توان مشاهده کرد.» بخش اول کتاب «مصیبت‌نامه» نام دارد که به نثر است و توضیحاتی درباره «مسلم‌بن عقیل»، خروج «امام حسین (ع)» از مدینه و ورود ایشان به کربلا، زندگی «حُر» و... می‌دهد. بخش‌های بعدی، سرگذشت افرادی که در بخش اول توضیح داده شده، به نظم کشیده است.

13 شعر کوتاه این کتاب درباره امام رضا (ع) است. این اشعار بر اساس داستان‎هایی از زندگی امام سروده شده است که از کتاب‌هایی مانند بحارالانوار، عیون‌الاخبار الرضا، مناقب آل ابی‌طالب و اصول کافی انتخاب شده‌اند. شعر خنده کودک به مناسبت شب میلاد امام رضا (ع) سروده شده است و شعر سفر درباره روزی است که امام از مدینه به خراسان حرکت کردند. نهال بادام شعر دیگری است، درباره هنگامی که امام وارد شهر نیشابور می‌شوند.

خاقانی از جمله شاعران ایرانی بود که تأثیر قرآن و آیات آن در اشعارش بسیار است. اثر حاضر با توجه و محورقرار‌دادن همین موضوع تدوین شده است. در ابتدا نویسنده زندگی خاقانی و سبک شعری و رفتار او را بررسی می‌کند و دربارۀ آثار، مذهب و هم‌عصران او توضیحاتی می‌دهد. سپس در فصل اول تعریف اصطلاحاتی ادبی را می‌آورد که خاقانی در اشعارش به‌کار برده است؛ مثل اشاره، کنایه، ایما و رمز. در بخش دوم آیاتی از قرآن آمده‌اند که در اشعار خاقانی به آ‌ن‌ها اشاره‌ شده‌است.