علوم تربیتی

کتاب «خشت نو» حاوی بیانات رهبر شهید انقلاب‌اسلامی درباره‌ی آموزش و پرورش است که مجموعه‌ای جامع از نقشه، طرح و راهبردها و سیاست‌های نظام در امر تحول بنیادین آموزش‌وپرورش را شامل می‌شود. این اثر با رجوع به تمامی بیانات، پیام‌ها و ابلاغیه‌های معظم‌له از ابتدای دهه 60 تا سال 1401، تدوین شده‌ است.
کتاب حاضر مشتمل بر چهار فصل است: گفتار اول: جایگاه و کارکرد آموزش و پرورش در جامعه؛ گفتار دوم: لزوم و ضرورت تحول در آموزش و پرورش؛ گفتار سوم: معنا و مختصات تحول در آموزش و پرورش؛ گفتار چهارم: ضروریات و بایسته‌های تحول در آموزش و پرورش.
در گفتار اول، جایگاه و اهمیت نهاد آموزش‌وپرورش بررسی شده که مبنایی برای درک ضرورت تحول در گفتار دوم فراهم می‌آورد. مخاطب با درک نقش حساس این نهاد در سرنوشت جامعه، به اهمیت تحول و تعالی آن پی برده و با دغدغه‌ای آگاهانه به مطالعۀ ضرورت تحول می‌پردازد. سپس در گفتار سوم، معنای تحول از دیدگاه معظم‌له و ملاحظات مربوط به چیستی آن تبیین شده است. در ادامه، گفتار چهارم به چگونگی محقق ساختن تحول و بایدها و نبایدهای این فرآیند اختصاص یافته است. این بخش که هستۀ اصلی کتاب محسوب می‌شود، حاوی حدود هشتاد توصیۀ کاربردی برای اصلاح، تعالی و کارآمدسازی آموزش‌وپرورش است.

«ما آسپی‌ها» کتابی با نگاهی متفاوت به جهان کودکان دارای تفاوت‌های ذهنی و شیوه خاص ادراک آنان از محیط پیرامون است. نویسنده که خود در طیف آسپرگر قرار دارد، از تجربه و نگاه متفاوت خود برای روایت و انتقال مفاهیم علمی بهره گرفته است. کتاب در کنار توجه به تفاوت‌های فردی، مخاطب را با انواع اکوسیستم‌ها و ویژگی‌های آن‌ها آشنا می‌کند و اطلاعات علمی را با زبانی قابل‌فهم در قالبی جذاب ارائه می‌دهد. پرداختن به اکوسیستم‌های گوناگون، فرصتی برای شناخت بهتر طبیعت، موجودات زنده و ارتباط میان اجزای محیط زیست فراهم می‌کند و می‌تواند کنجکاوی علمی کودکان را افزایش دهد.

کتاب «تربیت کودک» اثری پژوهشی و کاربردی است که با هدف تجهیز مربیان، معلمان، طراحان آموزشی و برنامه‌ریزان عرصه‌ی تربیت کودک و نیز یاری‌رسانی به والدینی که دغدغه‌ی تربیت اسلامی فرزندان خود را دارند، منتشر شده است. این کتاب، الگویی جامع و عملی برای تعلیم و تربیت در دوره‌ی کودکی بر پایه‌ی اندیشه‌های نورانی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدّظلّه‌العالی) ارائه می‌دهد. در این اثر، موضوعاتی همچون: عرصه‌ها و اهداف تربیت؛ اصول تربیت در دوران کودکی؛ رویکردهای طراحی برنامه‌ی آموزش کودک؛ و ضوابط تولید محصولات آموزشی و تربیتی کودک به شکلی منسجم و علمی بررسی شده‌اند. این کتاب دربردارنده‌ی مباحث نو و منتشرنشده‌ی رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدّظلّه‌العالی) در حوزه‌ی تربیت کودک است و با بهره‌گیری از نظارت و مشاوره‌ی متخصصان حوزه‌ی کودک تحقیق و تدوین شده است. این اثر مرجعی ارزشمند برای والدین، معلمان و طراحان برنامه‌های تربیتی کودکان به شمار می‌آید.

کتاب «آموزش نسل 4» به بازتعریف مدرسه و نظام آموزشی در عصر انقلاب صنعتی چهارم می‌پردازد و بر ضرورت گذار از آموزش سنتی و حافظه‌محور به یادگیری تجربه‌محور، شخصی‌سازی‌شده و شایستگی‌محور تأکید دارد. این اثر با بررسی سه سند از مجمع جهانی اقتصاد، آموزش نسل چهارم، مهارت‌های موردنیاز آینده و نقش فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و واقعیت افزوده را تحلیل می‌کند. کتاب همچنین به چگونگی استفاده از فناوری برای توانمندسازی یادگیری و کاهش نابرابری‌های آموزشی می‌پردازد. در این رویکرد، مدرسه از یک فضای ثابت آموزشی به زیست‌بومی پویا تبدیل می‌شود که در آن یادگیرنده، فناوری، جامعه و دنیای واقعی در ارتباط با یکدیگر قرار دارند. هدف کتاب، ارائه دیدگاهی کاربردی برای ساخت مدرسه‌ای است که دانش‌آموزان را برای نیازها و چالش‌های آینده آماده کند.

کتاب «پداگوژی معلمی» نگاهی نوین و کاربردی به روش‌ها و فنون تدریس دارد و مجموعه‌ای از راهبردهای آموزشی را برای بهبود یادگیری دانش‌آموزان معرفی می‌کند. این اثر با توجه به سبک‌های مختلف یادگیری، راهبردهایی برای فهم بهتر، خودابرازی، خلاقیت، همکاری و تقویت مهارت‌های ارتباطی ارائه می‌دهد. هر راهبرد همراه با مثال‌های کلاسی، شیوه اجرا و شرایط مناسب استفاده توضیح داده شده تا معلمان بتوانند آموزش را متناسب با نیاز دانش‌آموزان طراحی کنند. همچنین کتاب با پیوند دادن پژوهش‌های علمی و تجربه‌های عملی، ابزارهایی مانند الگوها و روبریک‌ها را برای برنامه‌ریزی و ارزیابی درس در اختیار معلمان قرار می‌دهد. هدف اصلی کتاب، کمک به معلمان برای انتخاب و اجرای مؤثر راهبردهای تدریس و ایجاد یادگیری عمیق‌تر و خلاقانه‌تر است.

سال‌های پیش از دبستان، دوره‌ای است بسیار مهم و مؤثر، چراکه شخصیت کودک در این دوره شکل می‌گیرد. بچه‌ها از کنجکاوی نسبت به خود و جهان پیرامونش می‌آموزد. شرکت در دوره‌ی پیش‌دبستانی، تعامل با مربی و همسالان را به کودک می‌آموزد و زمینه‌ی فکری کودک را برای یادگیری مفاهیم پایه در دبستان آماده می‌کند. گذراندن دوره در قبل از ورود به دبستان باعث پذیریش استقلال در کودک و آسان شدن فرایند جدایی از پدر و مادر می‌شود و مهارت دوست‌یابی، ارتباط، اعتماد و پرسشگری را در کودکان تقویت می‌کند، کتاب حاضر، می‌تواند برای درک چگونگی شکل‌دهی به پداگوژی یا آموزش پیش‌دبستانی بر اساس فلسفه‌ها و نظریه‌های یادگیری و روش تدریس و یادگیری مؤثر مطالب مفیدی برای خوانندگان ارائه کند.

این اثر، به بررسی و معرفی «برنامه‌های یادگیری شخصی‌سازی شده» (بیشه)، می‌پردازد که هدف آن‌ها کمک به دانش‌آموزان در شناسایی استعدادها، پتانسیل‌ها، توانمندی‌ها، برنامه‌ریزی برای آینده تحصیلی، شغلی و تقویت مهارت‌های لازم برای موفقیت در دنیای کار است. در فصل‌های مختلف، موضوعاتی چون اهمیت طرح‌های یادگیری فردی، مهارت خودشناسی، مهارت‌های خوداکتشافی، اکتشاف شغلی، و مدیریت شغلی مطرح می‌شود. همچنین، بر نقش معلمان، مربیان، خانواده‌ها، و بزرگترهای دلسوز در حمایت از دانش‌آموزان تأکید شده و چگونگی پرورش مهارت‌های ضروری برای ورود به زندگی حرفه‌ای و موفقیت در تحصیلات پسامتوسطه (پسا مدرسه‌ای) توضیح داده می‌شود.

اثر حاضر، با عنوان «توسعه حرفه‌ای مستمر معلمان در فنلاند»، به بررسی عمیق و جامع رویکرد و راهبرد کشور فنلاند می‌پردازد. فنلاند به‌عنوان یکی از کشورهای پیشرو در عرصۀ آموزش‌ و پرورش جهان، همواره مورد توجه صاحب‌نظران و سیاستگذاران آموزشی بوده است. نظام آموزشی این کشور، که مبتنی بر اصول عدالت، اعتماد، برابری فرصت‌ها و تمرکز بر کیفیت است، نتایج مثبت چشمگیری در سطح بین‌المللی به دست آورده است. یکی از ارکان اساسی موفقیت فنلاند در این زمینه، توجه ویژه به توسعۀ حرفه‌ای مستمر معلمان و ایجاد بسترهای مناسب برای رشد، پرورش و تعالی مداوم و مستمر آنان است.

آموزش برای توسعهٔ پایدار، آموزشی است مبتنی بر یادگیری مهارت‌ها و تقویت دیدگاه‌ها و ارزش‌هایی که افراد را برای مشارکت در جامعه‌ای آزادمنش و زیستن به شیوه‌ای پایدار آماده می‌کند. هدف این نوع آموزش، پرورش انسان‌هایی با تفکری پایدار و ارزش‌های اخلاقی عمیق است که توانایی مواجهه با چالش‌های مشترک جهانی و ساخت جامعه‌ای پایدار را داشته باشند. این کتاب با مرور تجربه‌های موفق آموزش برای توسعهٔ پایدار در مدارس جهان و برخی مدارس ایران، نمونه‌هایی از فعالیت‌های آموزشی اثربخش را معرفی می‌کند که غالباً با ابتکار مدارس و بدون برخورداری از منابع مالی گسترده به اجرا درآمده‌اند و نشان می‌دهند آموزش چگونه می‌تواند ابزاری نیرومند برای تحقق ارزش‌های جهانی توسعهٔ پایدار باشد.

جدال ین دو دیدگاه در مورد چگونگی انسان برقرار است. دسته اول بر این باورند که چگونگی امروز انسان از قبل تعیین و تعریف شده است و انسان به نوعی محکوم به پذیرش آن است. این دیدگاه «سرنوشت باور» هستند. در مقابل، دیدگاه «تربیت باور» هستند که بر این باورند که انسان بیشتر محصول محیط اجتماعی یعنی فرهنگی که در ارتباط با آن است و اندکی انتخاب‌های خودش می‌باشد. این دیدگاه نقش فرهنگ و آموزش و یا پداگوژی را ملاک اصلی در چگونگی امروز می‌داند. هدف کتاب پیش‌رو کالبد شکافی این ایده به کمک متخصصین از فلسفه تا جامعه‌شناسی و علوم‌تربیتی است.