علوم تربیتی

تربیت نیروهای باکفایتی که بتوانند مدیریت جامعه را بر عهده گیرند، از فرمایشات مقام معظم رهبری و مورد تأکید کتاب حاضر است. در این کتاب، موضوع مدیریت راهبردی از نظر امام علی (ع) و با توجه به فرمایشات نهج‌البلاغه مدنظر است. پس از بیان اصول، مبانی و مفاهیم حکومت، ویژگی‌های مدیران برشمرده شده‌اند. در ادامه، موضوع تربیت نیروی انسانی و آسیب‌شناسی مدیران، مورد نظر است. اشاره‌ای به مدیریت بحران نیز کامل‌کنندۀ مباحث کتاب است.

اطلاع از قوانین و مقررات مورد نیاز و استفادۀ مدیران مدرسه‌ها برای دست‌اندرکاران آموزش ضرورت دارد. در این کتاب که به عنوان مرجعی برای مدیران مدرسه‌های دولتی و غیردولتی تدوین شده‌است، ویژگی‌های مدیران و مدیریت آموزشی و مبانی حقوقی تعلیم و تربیت آمده‌اند. متن کامل سند تحول، قانون رسیدگی به تخلفات اداری، قانون مدیریت خدمات کشوری و آیین نامۀ اجرایی مدارس، بخشی از محتوای این کتاب هستند.

امروزه، برخورداری از آموزش و پرورش توانمند و همگانی یکی از شاخص‌های پیشرفت اجتماعی محسوب می‌شود. مفهوم توسعه، علاوه برررشد در همۀ جهات، توزیع متعادل را نیز دربر دارد. آموزش از پایه‌های اصلی توسعۀ جوامع به شمار می‌رود که به برنامه‌ریزی نیاز دارد. در کتاب حاضر، این موضوع در استان فارس بررسی شده‌است. شاخص‌های توسعۀ آموزشی، عدالت آموزشی، نتایج یک مطالعۀ بومی در زمینۀ عدالت آموزشی، وضعیت مناطق آموزشی استان فارس از نظر شاخص‌های بخش دانش آموزی و نیز بخش نیروی انسانی، و از نظر ترکیب کل شاخص‌ها، و پیشنهادهایی کاربردی برای بهبود موضوع، از مطالب این کتاب هستند.

مدرسه‌های یادگیرنده فضایی امن برای دانش آموزان فراهم می‌کنند تا کل مجموعۀ مدرسه بتوانند لذت یادگیری را در کنار هم تجربه کنند. کتاب حاضر به موضوع خلق محیط یادگیرنده در کلاس، مدرسه و جامعه می‌پردازد و مقدمات ایجاد این محیط را ذکر می‌کند. همچنین، با مثال‌های عینی، نشان می‌دهد مدرسه‌ها چگونه با استفاده از ابزار، تکنیک‌ها و منابع ارائه‌شده در این کتاب می‌توانند رشد و تغییر کنند و خود را با تغییرات و چالش‌های دنیای امروز تطبیق دهند.

تاریخچه و پیشینۀ آموزش و پرورش در ارومیه، تاریخ آموزش و پرورش به سبک جدید را نیز تا حدودی می‌نمایاند. این کتاب، به قصد بیان تاریخ آموزش و پرورش ارومیه، ابتدا مختصری از آموزش و پرورش دوران باستان سخن می‌گوید. تاریخ آموزش و پرورش ایران بعد از اسلام، و نقش مکتب‌هاو مسجدها و حوزه‌های علمیه در آن زمینه، تا شکل‌گیری دارالفنون‌ و تغییرات نظام‌های آموزشی، از دیگر مباحث این کتاب هستند. فعالیت مدرسه‌های خارجی و تغییر و تحولات آن‌ها با توجه به انقلاب‌های ارومیه، و اقدامات مدیران کل در آموزش و پرورش ارومیه، و همچنین تأثیر وزیران آموزش و پرورش، از ابتدا تاکنون، بحث‌های اختصاصی کتاب را شکل می‌دهند.

محور اصلی این کتاب آموزش روش تدریس بر مبنای رویکرد ساختار گرایی یا مفهوم‌سازی از طریق درگیری ذهنی و شیوه‌های آن به معلمان است. کتاب در هفت فصل انواع روش‌های تدریس، تدریس تأثیرگذار ، ارزیابی یادگیری و شکاف تحقیق و عمل را مطرح می‌کند. مؤلفان ضمن تشریح انواع روش‌های یادگیری دانش آموز محور به مقایسۀ انواع روش‌ها، مزایای هریک و دلایل مقاومت معلمان در بهره‌گیری از روش‌های جدید می‌پردازند و همچنین راهکارهایی را ارائه می‌کنند.

نویسنده در کتاب حاضر در یازده فصل مهارت‌های زندگی ازجمله شناخت خصوصیات نوجوان، آشنایی با مشکلات روانی و اجتماعی، اصول اولیۀ پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، تفکر نقادانه و خلاق، کنترل خشم، مقابله با استرس، منابع یاری‌رسان، خودآگاهی و همدلی، حل مسئله و تصمیم‌گیری مؤثر، جرأت‌مندی و برقراری ارتباط مؤثر ویژۀ والدین را بررسی می‌کند. نویسنده از نمودار، شکل و جدول برای نوشتن نکات توسط والدین استفاده کرده است. در ادامه فعالیت‌هایی با ذکر اهداف و مراحل انجام آن گنجانده شده است.

در این کتاب مهارت‌های زندگی ازجمله مهارت خودآگاهی و همدلی، حل مسئله و تصمیم‌گیری مؤثر، جرأت‌مندی، برقراری ارتباط مؤثر، مقابله با استرس، کنترل خشم و تفکر نقادانه و خلاق ویژۀ دانش‌آموزان بررسی می‌گردد. در هر فصل پس از بیان مثال‌های واقعی از اتفاقات روزمرۀ زندگی، نکات و اهداف مربوط به آن مهارت به صورت موردی آمده است. در ادامه یک یا چند فعالیت فردی یا گروهی برای انجام مهارت‌ها گنجانده شده است. نویسنده از نمودارها، جدول‌ها و شکل‌ها برای طراحی فعالیت‎ها استفاده کرده است.

این کتاب در بارۀ یکی از معلمان و شخصیت‌های علمی و تربیتی آموزش و پرورش به نام آقای عبدالمجید رشید پور است. در ابتدا مصاحبه‌هایی با چند نفر از مربیان آموزش و پرورش، کارشناسان، اساتید و معلمانی که از نزدیک با ایشان همکار بوده‌اند آورده شده است. بخش دیگر به معرفی آثار و بخش‌هایی از کتاب‌ها و مقاله‌های این معلم اختصاص دارد. در پایان کتاب داستان‌های تربیتی و یا خاطراتی از این معلم نقل قول شده است.

موضوع اصلی کتاب حاضر نقش و جایگاه آموزش و پرورش و دانشگاه در تربیت دینی، سیاسی و اجتماعی، و نیز تربیت علمی است. موضوعات دیگری مثل آشنایی با چگونگی به قدرت رسیدن استعمار، به خصوص انگلیس، سیر تاریخی علم در غرب، چگونگی تشکیل کشور آمریکا، سیر تحول علمی در جهان، اصول، آرمان‌هاو ریشه‌های انقلاب اسلامی، انتخابات، جنگ لبنان، حملۀ عربستان به یمن، انرژی هسته‌ای و تحریم‌های ایران، همه از بیانات رهبر انقلاب استخراج و در این کتاب عرضه شده‌اند.