نقد ادبی-آموزش ادبی

«آن سوی دیوار» زندگی‌نامه‌ای روایی از حبیب‌الله بیطرف است که با زبانی ساده، مسیر زندگی او را از کودکی تا دوران فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی روایت می‌کند و در بخش مهمی از کتاب به ماجرای تسخیر سفارت آمریکا می‌پردازد. اثر، بازخوانی خاطرات و تجربه‌های شخصی راوی در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی ایران است؛ روایتی که مخاطب را با فضای آن روزها، اتفاقات اثرگذار و نقش افراد در رخدادهای تاریخی همراه می‌کند. استفاده مناسب از پاورقی‌ها، مستندات تصویری و اطلاعات تکمیلی پایانی، به درک بهتر موضوعات و مطالعه هدفمند کتاب کمک کرده است. کتاب می‌تواند زمینه آشنایی با تاریخ معاصر، خاطره‌نگاری، تاریخ شفاهی، تحولات سیاسی، تسخیر سفارت آمریکا و تجربه‌های اجتماعی نسل انقلاب را فراهم کند. مطالعه آن همچنین مهارت‌های تحلیل تاریخی، درک زمینه‌های اجتماعی، تفکر انتقادی، شناخت اسناد و ارزیابی روایت‌های تاریخی را تقویت می‌کند؛ هرچند شیوه روایت اول‌شخص و ساختار زندگی‌نامه‌ای، نوآوری روایی محدودی دارد.

کتاب «گلبانگ سربلندی» مجموعه‌ای از آثار برگزیده سومین جشنواره ملی فردوسی ویژه مدارس استعدادهای درخشان است که با هدف پاسداشت فرهنگ، ادب و زبان فارسی منتشر شده است. این کتاب شامل گزیده‌ای از شعر، داستان، داستانک، نثر شاعرانه و مقاله‌های دانش‌آموزان و معلمان برگزیده سمپاد است و جلوه‌ای از استعداد، خلاقیت و اندیشه نسل جوان را به نمایش می‌گذارد. این اثر علاوه بر معرفی آثار ادبی برگزیده، زمینه‌ای برای تقویت هویت فرهنگی، روحیه پژوهش و علاقه‌مندی به ادبیات فارسی در میان نوجوانان فراهم می‌آورد.

اگر شما هم از آدم‌هایی هستید که ایده‌های زیادی در سر دارید؛ اما وقتی می‌خواهید آن‌ها را روی کاغذ بیاورید دچار تردید می‌شوید، این کتاب برای شماست تا یاد بگیرید چطور با صلح و صفا، مسیرِ نوشتن را ادامه دهید. این کتاب بیشتر از آنکه یک «آموزش گام‌به‌گام» برای نویسندگی باشد، یک هم‌سفر و همراه برای کسانی است که با وسوسه و ترسِ نوشتن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. نویسنده تلاش می‌کند آن دیوار بزرگ و ترسناکِ «من نمی‌توانم بنویسم» یا «نوشته‌هایم بد هستند» را بشکند.

کتاب «کاملاً»، منتخبی از سه دهه داستان، شعر و یادداشت‌های طنز است که با نگاهی شیرین و گاه طنزآمیز، گلچینی از آثار ادبی نویسنده را در قالب‌های مختلف ارائه می‌دهد. کتاب به مباحث مختلفی می‌پردازد که از جمله طنزهای منظوم، یادداشت‌ها و طنزهای نوجوانی و با وجود طنز حاکم بر محتوای اثر، خواننده می‌تواند نگاهی منتقدانه نسبت به شرایط و مسائل اجتماعی و فرهنگی داشته باشد. این کتاب، با دربرگیری موضوعاتی که طی سه‌دهه گردآوری شده، خواننده را به سفری در عمق ادبیات و طنز فارسی می‌برد.

ضرب‌المثل‌ها مثل یک صندوق گنج هستند که همیشه کلیدش در دستان شماست. گاهی اوقات هیچ جمله‌ای مانند یک ضرب‌المثل مفهوم را نمی‌رساند. مجموعه 3 جلدی «‌ضرب المثل‌های زنده‌» نوشته غلامرضا حیدری ابهری، مجموعه‌ای از صدها ضرب‌المثل فارسی است که با شرح ساده و روان، مفاهیم عمیق را به کودکان و نوجوانان آموزش می‌دهد. تصاویر رنگی و جذاب کتاب، مطالعه را لذت‌بخش و آسان‌‌تر کرده است. جلد اول این مجموعه ضرب‌المثل‌ها مربوط به سگ و گاو است.

این کتاب در وهله نخست قصد دارد به صورت کلی مبتنی بر پژوهش‌های شعر کودک و نوجوان در ایران، مهم‌ترین خلأهای پژوهشی شعر کودک، نظریه‌های شعر کودک و... را ارائه دهد. سپس با هفت رویکرد استدلالی، استنادی، ساختاری، روشنگری، ابزارشناسی، شناخت میان‌رشته‌ای و مخاطب‌شناسی کتاب‌های پژوهشی شعر کودک و نوجوان را بررسی کند.

این کتاب چهار فصل دارد. نویسنده تلاش کرده است مخاطب علاوه بر چکونه بهتر درک‌کردن داستان، داستان‌نویسی را نیز بیاموزد.
در فصل نخست، مخاطب با موضوعاتی مانند تاریخچه داستان کوتاه، اولین زنان نویسنده و گنجینه‌های نثر فارسی آشنا می‌شود.
در فصل دوم مباحثی همچون اهمیت آرایه‌های ادبی، شیوه‌های هشت‌گانه شروع داستان کوتاه و نکات مهم ویرایشی توضیح داده شده‌اند.
در فصل سوم چند نویسنده معرفی و درباره داستان‌هایشان اطلاعاتی ذکر شده‌اند. سپس نامگذاری بر اثر و موضوع‌سازی مطرح شده‌اند. در فصل پایانی طرح‌نامه آفرینش داستان کوتاه و کتاب‌شناسی نیز ارائه شده‌اند.

این کتاب در دوازده سرفصل جداگانه، دیدگاه‌ و نظر رهبر انقلاب را درباره شعر و شاعری توضیح می‌دهد. «کلیاتی درباره شعر و شاعری»، «بایدهای شعر خوب»، «اهمیت شعر و کار ادبی تاثیرگذار»، «ارزیابی وضعیت شعر، از گذشته تا امروز» و «ارزیابی وضعیت شعر انقلاب»، ازجمله سرفصل‌های اصلی این کتاب است. نویسنده در بخش پایانی، منظومه فکری مقام رهبری در موضوع شعر را تبیین و تحلیل و آن را با سایر نظریات و رویکردهای متداول مقایسه کرده است.
کتاب با دسته بندی و طبقه بندی درست توانسته است بیانات کاربردی مقام معظم رهبری را به شکلی مناسب و مطمئن در دسترس مخاطب قرار دهد.

هیچ نظر جدید و رویکرد متفاوتی در پژوهش دیده نمیشود. صرفا گردآوری داده ها است. به همین خاطر میتواند راهنمایی برای آشنایی معلمانی باشد که اطلاعات کافی درخصوص تفاوت رمان با ژانرهای مشابه رمان (مثل حکایت، داستان کوتاه و ...) را ندارند. این کتاب روایتی ساده از زیست و زندگی رمان است و می‌کوشد بر پایه تحقیقات، مطالب را خواندنی‌‌تر کند و متنی سهل‌خوان و به دور از حواشی و فشرده درباره این موضوع ارائه دهد. کتاب حاوی دو فصل است. تعریف رمان، خویشاوندان رمان و گوناگونی آن از مطالب فصل اول و پیشینه تولد رمان، رنسانس سرآغاز ادبیات مدرن، از مطالب فصل دوم است.

بخش مهمی از منابع فرهنگ ایرانی، منابع روایی داستانی از اسطوره‌ها تا افسانه‌هاست. گذشته از متن‌های سنتی که افسانه‌ها و قصه‌های ایرانی را پدید آورده‎‌اند، نخستین تلاش‌ها در این زمینه، از سوی صادق هدایت، انجوی شیرازی و صبحی صورت گرفت و کسانی مانند احمد شاملو در فرهنگ کوچه بسیاری از قصه‌ها را ثبت و ضبط کردند. نویسندۀ این اثر با توجه به درک افسانه‌های تمثیلی به مثابۀ دانش فرهنگی، در این کتاب می‌کوشد کاربردها و کارکردهای افسانه‌های تمثیلی را در فرایند فرهنگ‌پذیری نشان دهد و ابزار لازم را برای تحلیل این‌گونه را در اختیار مخاطبان قرار دهد.