نقد ادبی-آموزش ادبی

این کتاب، کتابی در حوزه «نقد ادبی» است که ریشه‌های عمیق بررسی خود را از سنت نگرش مارکسیستی به حوزه ادبیات وام می‌گیرد. نویسنده در مقدمه کوتاهِ چندصفحه‌ای این کتاب، هدف از این بررسی را اهمیت و کارکرد بیشینه «عمل نقد» در شرایطی می‌داند که مترصد از بین بردن هرگونه نگاه نقادانه در میان «سوژگان» است. در نظر او، نقد، اساسا اقدامی سیاسی و زاده پیکار با نظام خودکامه است و از آنجایی که نگاه وی ریشه در سنت انسان‌دوستانه و مبارزی چون «مارکسیسم» دارد، ریشه‌های این اقدام سیاسی و پیکارجو را در پیوند با تفکر مارکسیستی قرار می‌دهد. پرسش اساسی این کتاب آن است که «چگونه می‌توان ادبیات را در شرایط و زمینه اجتماعی آن استوار کرد، بی‌آن‌که این شرایط و زمینه را کاهش داد.

این کتاب درباره یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های ادبیات و سینمای جهان «شرلوک هولمز»، نوشته شده است. با مطالعه این کتاب با مضامین، زمینه‌ها، و شخصیت‌های اصلی داستان «شرلوک هولمز» آشنا می‌شوید، تأثیری که داستان‌های شرلوک بر ادبیات جنایی و داستان‌های مرموز پس از خود گذاشته است را درک می‌کنید، شخصیت شرلوک را از طریق طرفداران او و همچنین اقتباس‌های سینمایی و تلویزیونی می‌شناسید و پی به نبوغی می‌برید که در شخصیت خالق این ماجراها نهفته است.

نوشتن مهارتی آموختنی است که می‌توان مانند دوچرخه‌سواری و نقاشی آموخت و با تمرین به مهارت رسید. رویکرد آموزشی این کتاب کاملاً مهارتی است تا فراگیران بی‌مقدمه و بدون هراس قلم بردارند و بنویسند. ضرورت یادگیری توصیف به این علت است که پس از کسب این مهارت، خودبه‌خود زمینه لازم برای یادگیری دیگر گونه‌های نوشتن، مانند داستان و خاطره، فراهم می‌شود.

این کتاب دو فصل دارد و ادبیات کودک را بررسی می‌کند. ازجمله مطالبِ فصل اول، عمده‌ترین شگردهای آفرینش ادبیت در ادبیات کودک است که خود شامل سه بخشِ آهنگین کردن کلام، تصویری کردن آن و آشنایی‌زادیی است. در فصل دوم، نویسنده اهمیت شعر برای کودکان و سیر تاریخی آن و همچنین شاخص‌ترین گونه‌های شعر کودک را بررسی می‌کند و بعد به سراغ آهنگ کلام می‌رود. سپس... .

کتاب حاضر به زبانی ساده در دوازده فصل نوشته شده است. هدف نویسنده ایجاد پیوند بین نظریه‌های ادبی بزرگسال و شگردهای زیبایی شناختی داستان های کودک است. خلاف کتاب‌های نقد و نظریۀ ادبی که می‌‌ کوشند تا تمام نظریه های ادبی را معرفی کنند، در این کتاب صرفا بخش هایی از برخی نظریه ها که تناسب بیشتری برای تحلیل داستان های کودک دارند، به صورت غیرنظام مند با ذکر مثال توضیح داده شده است. منظور از «غیرنظام مند بودن» فصل ها این است که خواننده می تواند هر فصل را مستقل از فصول دیگر بخواند؛ یعنی از کتاب به عنوان «مرجعی توصیفی برای آشنایی با کاربردهای نظریه ها در ادبیات کودک» استفاده کند. فصل اول با عنوان «زیبایی ‌شناسی نویسنده» به مسائلی همچون تأثیر دانستن اطلاعات زندگی نامه‌ایِ نویسنده بر خوانش مخاطب می‌پردازد. فصل دوم «زیبایی ‌شناسی اثر» نام دارد و رویکردی نشانه‌شناسی به متن و مسائل بینامتنیت دارد. فصل سوم، «زیبایی‌شناسی گونۀ ادبی»، مرزهای مقوله‌بندی ادبیات کودکان را به چالش می‌کشد. «زیبایی‌شناسی محتوا»، «زیبایی‌شناسی ترکیب‌بندی»، «زیبایی‌شناسی شخصیت»، «زیبایی‌شناسی روایت»، «زیبایی‌شناسی زبان»، «زیبایی‌شناسی رسانه»و «زیبایی‌شناسی خواننده» عناوین فصل‌های دیگر کتاب است.

ازآن‌جا که رویکردهای تطبیقی به ادبیات کودک تا امروز در انزوا رخ داده‎اند و این حوزه، مجموعه منسجمی از دانش و اطلاعات را ندارد، کتاب حاضر نخستین تلاش در راه بنای زیرساخت‌های این قلمرو است. این کتاب شش فصل دارد؛ فصل اول تا سوم، تلاشی برای توصیف و طبقه‌بندی ادبیات کودک از نظر تاریخی و قلمروهای عملکرد آن است و فصل چهارم تا ششم، پژوهشی دقیق از ترجمه و دریافت این موضوع را در اختیار می‏‌گذارد. این کتاب نگاهی تحلیلی و انتقادی در حوزه‌ ادبیات کودک دارد و باعث می‌شود خوانندگان نگاه عمیق‌تر و علمی‌تری به این حوزه داشته باشند.

این کتاب از مجموعه «نقد و نظریه کودک» است. این مجموعه در پی آن است که هم زمینه‎های گفت‌وگو میان پژوهشگران و صاحب‎نظران ادبیات کودک ایران و جهان را فراهم کند و هم به نیاز دانشجویان ارشد و دکتری دانشگاه‌های کشور به منابع روزآمد پاسخ گوید. یکی از هدف‌های این کتاب، معرفی برخی از پرکاربردترین روش‌های پژوهش در ادبیات کودک است. کتاب حاضر هفت فصل دارد، از جمله «مهارت‎های پژوهشی پایه در ادبیات کودک» و «متن‌های دیداری».

پداگوژی به معنی علمِ تعلیم و تربیت اطفال و دانش ِ آموزش و پرورش نوجوانان است که شامل تعلیم و تربیت اخلاقی، علمی و بدنی آنان می‌شود. این کتاب از مجموعه «نقد و نظریه ادبیات کودک»، گزارش جامعی درباره ویژگی‌های ادبیات کودک است که تحقیقات چنددهه را دربرمی‌گیرد. نویسنده با بررسی بافت اجتماعی، تربیتی و زیبایی‌شناسی ادبیات کودک نتیجه می‌گیرد که با وجودآنکه به نظر می‎رسد هنر و پداگوژی شباهتی به هم ندارند، میان آن‌ها جدایی نیست و ضرورتاً متضاد یکدیگر نیستند.

این کتاب در ذیل فلسفه داستان می‌گنجد که چیستی، مولفه‌ها و خصوصیات داستان را بررسی کرده و به جنبه‌های خاص داستان‌گوییِ هر داستان اشاره می‌کند. اهتمام نویسنده بر تأمل و تفکر خلاق و زاینده در این عرصه و به کارگیری مبانی فلسفه اسلامی در تبیین چیستی داستان است. نگارنده با سطح‌بندی روایت، اولین دفتر از این مجموعه را به داستانِ داستان اختصاص داده است. دفاتر دیگر این مجموعه، فلسفه ایده اولیه، پیرنگ، زاویه دید و ابزارهای نمایشی را بررسی می‌کند.

قصه‎های قرآن به دلیلِ وجود عناصر ادبی و هنری برجسته نهفته در آن، برای اهل ادبیات اهمیتی دوچندان یافته است. به گونه‌ای که در میان داستان‌نویسان و اخیراً نمایشنامه و فیلمنامه‎نویسان، بحث‎های بسیاری را برانگیخته است. نویسنده در کتاب حاضر ابتدا سوره یوسف را ترجمه کرده است و شأن نزول آن را توضیح می‌دهد. سپس شرح می‌دهد که واژه قصه به این شکل در هیچ جای قرآن نیامده است؛ اما مترادف‌های آن مثل قصص، قصصهم، قصصنا و... در مجموع ۲۶ بار و در ۲۱ آیه آمده است و به ترتیب آیات مذکور را آورده است. برخی از تفاوت‌های قصه یوسف در کتاب «عهد عتیق» و کتاب قرآن، یکی دیگر از بخش‌های کتاب است.