تاریخ شفاهی

کتاب «محمود گفته بود» روایتی مستند و داستانی از زندگی شهید محمود دیب، از نخستین مجاهدان مقاومت اسلامی لبنان است. کتاب از دوران کودکی و نوجوانی محمود در فضای پرالتهاب لبنان آغاز می‌شود و به‌تدریج مسیر فکری و معنوی او، آشنایی با مسئله فلسطین، جنگ داخلی لبنان و ورودش به جریان مقاومت را روایت می‌کند. در این مسیر، مخاطب با فضای اجتماعی لبنان و گروه‌های مختلف سیاسی و مقاومت نیز آشنا می‌شود. یکی از محورهای مهم اثر، تأثیر انقلاب اسلامی ایران و اندیشه امام خمینی(ره) بر شکل‌گیری مقاومت اسلامی لبنان است. محمود در کنار مبارزه، دغدغه مردم و محرومان را دارد و مقاومت را تنها در میدان جنگ نمی‌بیند؛ بلکه آن را مسئولیتی اجتماعی و الهی می‌داند. ساختار کتاب نیز با ترکیب روایت زندگی و گفته‌های خانواده، دوستان و همرزمان، تصویری چندبعدی از شخصیت او ارائه می‌دهد.

کتاب «پایی در غزه؛ شانزده روایت از ما و غزه» مجموعه‌ای از شانزده روایت از نویسندگان مختلف درباره نسبت انسان ایرانی با مسئله فلسطین و غزه است. این اثر در پی حوادث و تحولات پس از عملیات طوفان‌الاقصی شکل گرفته و تلاش می‌کند فاجعه غزه را از زاویه‌ای انسانی، عاطفی، اجتماعی، فلسفی، الهیاتی، تاریخی و سیاسی روایت کند. راویان کتاب، هرکدام با تجربه و نگاه متفاوت خود، به این پرسش اساسی نزدیک می‌شوند که «ما چه نسبتی با غزه داریم؟» و در برابر رنج مردم فلسطین چه مسئولیتی متوجه انسان‌هاست. همین تنوع نگاه‌ها باعث شده اثر صرفاً گزارشی از جنگ نباشد، بلکه مخاطب را به تأمل درباره فلسطین، مقاومت، انسانیت و مسئولیت فردی دعوت کند. روایت‌های کتاب، عمیق و تأثیرگذارند و تلاش می‌کنند مسئله فلسطین را از یک موضوع صرفاً سیاسی فراتر برده و به مسئله‌ای انسانی و جهانی تبدیل کنند.

کتاب «جاده‌ی کالیفرنیا» روایتی با نگاهی اجتماعی و سیاسی به تحولات منطقه غرب آسیا و به‌ویژه مسائل مرتبط با فلسطین، غزه و لبنان است. اثر تلاش می‌کند مخاطب را با بخشی از زمینه‌ها و رویدادهای مؤثر بر تحولات منطقه آشنا کند و در کنار روایت حوادث، تصویری کلی از فضای سیاسی و اجتماعی شکل‌گرفته پیرامون مسئله فلسطین ارائه دهد. مخاطب با دنبال کردن این روایت، با برخی بازیگران، رخدادها و پیامدهای سیاسی و اجتماعی این تحولات آشنا می‌شود. کتاب تلاش دارد وقایع منطقه را در بستری گسترده‌تر بررسی کند تا خواننده بتواند ارتباط میان رویدادهای مختلف را بهتر درک کند و صرفاً به یک حادثه منفرد نگاه نکند. این اثر می‌تواند مهارت‌های مطالعه و تحلیل رویدادهای سیاسی، تفکر انتقادی، تشخیص رابطه علت و معلول، مقایسه دیدگاه‌ها، تحلیل تاریخی، شناخت مسائل منطقه‌ای و سواد رسانه‌ای را تقویت کند.

کتاب «فانوسی که افسانه نبود» زندگی و خاطرات سردار شهید حسن ترک را از دوران کودکی و نوجوانی تا سال‌های حضور در جبهه و شهادت روایت می‌کند. این اثر، زندگی شخصی، فعالیت‌های قرآنی و فرهنگی، مسیر رشد شخصیتی و مسئولیت‌های نظامی او را در کنار فضای اجتماعی و جنگ ایران و عراق به تصویر می‌کشد. روایت کتاب بر پایه یادداشت‌های شخصی شهید، گفت‌وگو با خانواده، دوستان و همرزمان و منابع مکتوب شکل گرفته و از زاویه دید اول‌شخص، تصویری صمیمی و مستند از او ارائه می‌دهد. مخاطب با فعالیت‌های قرآنی و فرهنگی او و سپس ورودش به سپاه و جبهه همراه می‌شود. او در مسیر زندگی با آزمون‌های دشوار، مسئولیت‌های سنگین و انتخاب‌های مهم روبه‌رو می‌شود و به فرماندهی جوان و اثرگذار تبدیل می‌شود. روایت، در کنار حوادث جنگ، بر خودسازی معنوی، اخلاق، رفاقت، مسئولیت‌پذیری و تحمل سختی‌ها تأکید دارد. این کتاب مهارت‌های خودسازی، تاب‌آوری، مسئولیت‌پذیری، رهبری، تصمیم‌گیری، کار گروهی و هدفمندی را تقویت می‌کند.

کتاب «آنها که نیامده‌اند» زندگی‌نامه داستانی شهید غلام‌عباس کمیلی است که با زبانی ساده و موجز، فرازهای زندگی او را از کودکی تا شهادت روایت می‌کند. این اثر در سه بخش، دوران کودکی و تحصیل شهید، حضورش در فیلیپین و فعالیت‌های انقلابی و سرانجام بازگشت به ایران و حضور در جبهه را دنبال می‌کند. یکی از ویژگی‌های متمایز کتاب، شیوه روایت آن است. نویسنده که هنگام نگارش اثر باردار بوده، داستان زندگی شهید را خطاب به فرزند هنوز متولد نشده‌اش روایت می‌کند و هم‌زمان تجربه‌ها و احساسات خود را نیز در متن می‌آورد. این روایت موازی، فضایی لطیف و عاطفی ایجاد کرده و زندگی شهید را از قالب‌های معمول زندگینامه‌ای فاصله داده است. غلام‌عباس کمیلی با وجود برخورداری از امکانات خانوادگی و فرصت تحصیل در رشته پزشکی در فیلیپین، فعالیت‌های انقلابی را بر آسایش شخصی ترجیح داد و پس از بازگشت به ایران به جبهه رفت و در 16 آذر 1359 در سوسنگرد به شهادت رسید.

کتاب «مسابقه با قطار»، روایتی مستند از زندگی شهید شیخ محمد رملاوی، روحانی و مبارز لبنانی است که مسیر زندگی‌اش از محله‌های جنگ‌زده و فقیرنشین بیروت آغاز می‌شود و تا حوزه علمیه قم و عرصه مقاومت امتداد می‌یابد. روایت کتاب از دوران کودکی محمد، تجربه فقر، دست‌فروشی، آوارگی و مواجهه با جنگ داخلی لبنان آغاز می‌شود. سپس تلاش او برای تحصیل، مهاجرت به ایران، آشنایی با انقلاب اسلامی و اندیشه امام خمینی(ره) و انتخاب مسیر طلبگی و خدمت به مردم دنبال می‌شود. «مسابقه با قطار» علاوه بر معرفی شخصیت شهید رملاوی، تصویری زنده از لبنان معاصر، تحولات اجتماعی و سیاسی این کشور و شکل‌گیری جریان مقاومت ارائه می‌دهد. کتاب همچنین بر مفاهیمی همچون تکلیف‌مداری، آخرت‌گرایی، توحید، علم‌آموزی، خدمت به مردم و پیوستگی جبهه مقاومت تأکید دارد.

کتاب «گرافیک و اعتراض؛ نگاهی به زندگی و آثار ده طراح معترض معاصر جهان»، سومین جلد از مجموعه «هنر اعتراضی جهان» است. این اثر زندگی، زمانه و آثار ده هنرمند و گرافیست معترض را بررسی می‌کند؛ هنرمندانی که از ظرفیت هنر برای واکنش به بی‌عدالتی، سلطه، استعمار و ناراستی‌های اجتماعی بهره برده‌اند. کتاب با این نگاه شکل گرفته است که هنر متعهد و معترض می‌تواند زبانی جهانی برای بیان حقیقت و ایجاد آگاهی اجتماعی باشد. گرافیک، به‌ویژه پوستر و تصویر، به دلیل قدرت انتقال سریع پیام، یکی از مؤثرترین ابزارهای هنر اعتراضی به شمار می‌رود. نویسنده با معرفی تجربه این هنرمندان، مخاطب را با نمونه‌هایی از پیوند هنر، مسئولیت اجتماعی و مبارزه با سلطه آشنا می‌کند. «گرافیک و اعتراض» علاوه بر معرفی هنرمندان، مخاطب را به تأمل درباره رسالت هنرمند، قدرت تصویر، حقیقت‌گویی و نقش هنر در جریان‌سازی اجتماعی دعوت می‌کند.

کتاب «پرواز در گذرگاه حوادث» مجموعه‌ای از خاطرات نویسنده از دوران نوجوانی، ورود به ارتش، سال‌های خدمت در هوانیروز، وقایع پیش و پس از انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس است. این اثر در قالب خاطره‌نگاری، بخشی از تاریخ شفاهی نیروهای هوایی ارتش را روایت می‌کند. نویسنده با زبانی روان و صمیمی، از جذابیت‌ها و دشواری‌های زندگی نظامی، آموزش‌های تخصصی، روابط میان فرماندهان و هم‌رزمان و تجربه‌های تلخ و شیرین حضور در پادگان‌ها سخن می‌گوید. با نزدیک‌شدن به انقلاب، روایت او از حضور نظامیان در تحولات اجتماعی و پیوستن به مردم شکل تازه‌ای می‌گیرد و سپس با ورود به سال‌های جنگ تحمیلی، مأموریت‌های پرخطر، حوادث هوایی و از دست دادن هم‌رزمان نیز روایت می‌شود. «پرواز در گذرگاه حوادث» در کنار روایت رخدادهای نظامی، بر مفاهیمی مانند عشق به میهن، انجام وظیفه، ایثار، شجاعت و حماسه‌آفرینی تأکید دارد.

کتاب «دیدار با دبیرکل؛ روایت‌هایی از دیدار با شهید سیدحسن نصرالله» است، مجموعه‌ای از 20 روایت دست‌اول از دیدار چهره‌های فرهنگی، هنری، رسانه‌ای و افراد مختلف با شهید سیدحسن نصرالله است. این کتاب تلاش می‌کند تصویری انسانی و کمتر دیده‌شده از دبیرکل فقید حزب‌الله لبنان ارائه دهد؛ تصویری که در آن، ویژگی‌هایی مانند تواضع، سعه‌صدر، مهربانی، توجه به کودکان، خانواده، رزمندگان جبهه مقاومت و علاقه به فرهنگ و هنر ایرانی در کنار شخصیت جهادی و سیاسی او نمایان می‌شود. روایت‌های کتاب از تجربه‌های واقعی دیدار با سیدحسن نصرالله شکل گرفته‌اند و به‌دلیل تفاوت راویان، هر فصل وجهی تازه از شخصیت او را آشکار می‌کند. از این منظر، کتاب تنها یک اثر سیاسی یا نظامی نیست؛ بلکه تلاشی برای معرفی سبک زندگی، اخلاق، معنویت، مردم‌داری و روحیه بندگی شخصیتی است که برای بسیاری از علاقه‌مندان به مقاومت، الگویی از انسان مسلمان در عرصه فردی و اجتماعی به شمار می‌آید.

کتاب «هنگامی که شب فرا رسید»، روایتی مستند از زندگی و خاطرات شهید سیدمحمدتقی مخزن‌موسوی است. این اثر در قالب تاریخ شفاهی، زندگی شهید را از دوران کودکی و نوجوانی آغاز می‌کند و تا سال‌های مبارزه، حضور در جبهه‌های دفاع مقدس و شهادت او دنبال می‌شود. ویژگی برجسته کتاب، روایت چندصدایی آن است؛ بخش مهمی از مطالب از طریق گفت‌وگو با اعضای خانواده، دوستان و همرزمان شهید شکل گرفته و در کنار آن، اسناد، نوشته‌ها و دست‌نوشته‌های باقی‌مانده از او نیز به کار رفته است. این شیوه، تصویری چندوجهی و باورپذیر از شخصیت شهید ارائه می‌کند و خواننده را با ابعاد خانوادگی، اجتماعی، اخلاقی و معنوی زندگی او آشنا می‌سازد. کتاب همچنین تصویری از فضای اجتماعی ایران و شرایط جبهه‌های جنگ ایران و عراق ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه تجربه‌های زندگی و تحولات زمانه، شخصیت و انتخاب‌های شهید را شکل داده‌اند.