تفکر

کتاب «لوراکس»، داستانی تصویری و ماندگار درباره‌ی طبیعت، درختان و مسئولیت انسان در برابر محیط‌زیست است. وانسلر با قطع درختان ترافولا، کارخانه‌ای راه می‌اندازد و برای تولید محصولات بیشتر، طبیعت را بی‌وقفه مصرف می‌کند. لوراکس، نگهبان و سخنگوی درختان، بارها درباره پیامدهای این کار هشدار می‌دهد؛ اما وانسلر به هشدارها توجه نمی‌کند. با قطع آخرین درخت، جانوران از زیستگاه خود دور می‌شوند و سرزمین سرسبز به محیطی ویران تبدیل می‌شود. بااین‌حال، باقی‌ماندن یک دانه‌ی کوچک ترافولا، روزنه‌ای از امید برای بازگشت زندگی ایجاد می‌کند. کتاب به کودکان تفکر سیستمی، درک ارتباط میان انسان و طبیعت، پیش‌بینی پیامد تصمیم‌ها، مسئولیت‌پذیری، حل مسئله و حفاظت از محیط‌زیست را آموزش می‌دهد و نشان می‌دهد حتی یک فرد کوچک نیز می‌تواند در تغییر جهان نقش داشته باشد.

کتاب «درخت زندگی: دنیای درخت بائوباب آفریقایی»، جلد دهم از مجموعه «آموزش تفکر سیستمی از طریق قصه» است؛ اثری داستانی و آموزشی که کودکان را با مفهوم وابستگی متقابل موجودات در یک زیست‌بوم آشنا می‌کند. در این روایت، یک بائوباب کهنسال و عظیم در دل آفریقا، پناهگاه و تکیه‌گاه بسیاری از جانوران و گیاهان است. کودکان با دنبال کردن زندگی این درخت، با پرندگان، فیل‌ها و دیگر موجودات اطراف آن همراه می‌شوند و درمی‌یابند که زندگی هر موجود، به شکل‌های مختلف با دیگری پیوند دارد. چنین نگاهی با آموزش تفکر سیستمی، یعنی توجه به ارتباط اجزا و پیامدهای تغییر در یک سیستم، همخوان است. بائوباب مانند یک «خانه بزرگ» برای موجودات آفریقاست و هرکدام نقشی در این شبکه زندگی دارند. داستان نشان می‌دهد آسیب دیدن یک بخش از طبیعت می‌تواند بر بخش‌های دیگر نیز اثر بگذارد. این کتاب مهارت‌هایی مانند تفکر سیستمی، مشاهده و کشف، درک روابط علت و معلولی، همدلی با موجودات زنده، حل مسئله و مسئولیت‌پذیری محیط‌زیستی را تقویت می‌کند و به کودکان یاد می‌دهد طبیعت مجموعه‌ای از عناصر جدا از هم نیست، بلکه شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته از زندگی است.

«اسنیچ‌ها» جلد پنجم از مجموعه «آموزش تفکر سیستمی از طریق قصه» است و داستان دو گروه از اسنیچ‌ها را روایت می‌کند؛ گروهی که ستاره‌ای سبز روی شکم دارند و خود را برتر از اسنیچ‌های شکم‌صاف می‌دانند. ورود شرکتی سودجو که با دستگاهی عجیب ستاره‌ها را اضافه یا حذف می‌کند، رقابت و چشم‌وهم‌چشمی میان اسنیچ‌ها را شدت می‌بخشد و آن‌ها را به خرج‌کردن همه دارایی‌شان برای متفاوت بودن می‌کشاند. سرانجام اسنیچ‌ها درمی‌یابند که تفاوت ظاهری، کسی را بهتر یا ارزشمندتر از دیگری نمی‌کند. داستان با زبانی طنز، مفاهیمی مانند برابری، پذیرش تفاوت‌ها، خودپذیری و نقد مقایسه و برتری‌جویی را مطرح می‌کند و به کودک کمک می‌کند روابط میان انتخاب‌ها، پیامدها و رفتارهای جمعی را بهتر درک کند. همچنین مهارت‌های تفکر انتقادی، تصمیم‌گیری، شناخت پیامدها، خودشناسی و پذیرش دیگران را تقویت می‌کند.

کتاب «اگه به یه موش، کلوچه بدی» نخستین جلد از مجموعه آموزش تفکر سیستمی است. این اثر یک داستان تصویری دنباله‌دار و چرخه‌ای است که با یک اتفاق ساده آغاز می‌شود: اگر به موشی کلوچه بدهی، او احتمالاً شیر می‌خواهد و بعد هر خواسته، اتفاق یا درخواست دیگری را به دنبال خواهد داشت. موش پرجنب‌وجوش داستان پس از خوردن کلوچه و نوشیدن شیر، سراغ آینه، قیچی، جارو و فعالیت‌های مختلف می‌رود و زنجیره‌ای بامزه از اتفاقات شکل می‌گیرد؛ درست مانند افتادن مهره‌های دومینو. سرانجام، ماجرا دوباره به کلوچه و شیر می‌رسد و چرخه از نو آغاز می‌شود. این ساختار ساده و تکرارشونده، علاوه بر ایجاد طنز و سرگرمی، کودکان را با رابطه علت و معلولی، پیامد تصمیم‌ها و پیوستگی رویدادها آشنا می‌کند.

این کتاب کودکان را به دنیای پرسش‌های عجیب و چالش‌های ذهنی می‌برد و در ظاهر تنها یک مجموعه پرسش و تصویر کودکانه است، اما در بطن خود مفاهیمی عمیق و بنیادین از فلسفه و روان‌شناسی شناختی را مطرح می‌کند. نویسنده با طرح سؤال‌هایی غیرمنتظره، مثل «می‌توانی نصف یک گودال را حفر کنی؟» یا «می‌توانی این جمله را فراموش کنی؟» ذهن کودک را به بازی می‌گیرد و او را وادار می‌کند فراتر از پاسخ‌های آماده فکر کند.و این‌گونه مفهوم «فکر کردن درباره فکر کردن» یا همان فراتفکر را به ساده‌ترین شکل ممکن معرفی می‌کند. از ویژگی‌های کتاب، تمرکز بر پرورش مهارت پرسشگری و شک‌کردن است. کودکان در جریان مطالعه یاد می‌گیرند که همیشه لازم نیست برای هر سؤال پاسخی قطعی وجود داشته باشد؛ گاهی خود پرسیدن و اندیشیدن به فرایند فکر کردن، ارزشمندتر از رسیدن به جواب است.

آش فراموشی از مجموعه خانه‌ی جی‌جی‌باجی‌ها، داستانی شیرین و طنزآمیز برای کودکان است که با زبانی ساده و فضایی سرشار از نشاط، مفاهیم ارزشمند اخلاقی را روایت می‌کند. داستان از زمانی آغاز می‌شود که ماجرای پخت «آش فراموشی» اتفاق‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای را برای ساکنان خانه جی‌جی‌باجی‌ها رقم می‌زند و شخصیت‌ها را با موقعیت‌هایی بامزه و آموزنده روبه‌رو می‌کند. در جریان این ماجرا، کودکان با اهمیت دقت، مسئولیت‌پذیری، توجه به اطرافیان و پیامدهای بی‌توجهی آشنا می‌شوند. نویسنده با بهره‌گیری از طنز، داستانی سرگرم‌کننده خلق کرده که علاوه بر ایجاد لحظاتی شاد، مهارت‌های اجتماعی و تفکر را نیز در مخاطب تقویت می‌کند.

نامه‌ی عجیب از مجموعه خانه‌ی جی‌جی‌باجی‌ها، داستانی شیرین برای کودکان است که با روایتی جذاب، مخاطب را وارد دنیای پرنشاط خانواده جی‌جی‌باجی‌ها می‌کند. ماجرا با رسیدن نامه‌ای غیرمنتظره آغاز می‌شود؛ نامه‌ای که کنجکاوی شخصیت‌ها را برمی‌انگیزد و آن‌ها را وارد اتفاقاتی تازه و هیجان‌انگیز می‌کند. در طول داستان، کودکان همراه با شخصیت‌های دوست‌داشتنی کتاب، اهمیت دقت، همکاری، گفت‌وگو و حل مسئله را می‌آموزند و درمی‌یابند که قضاوت عجولانه می‌تواند به سوءتفاهم منجر شود. نویسنده با زبانی روان، طنز و فضایی سرشار از صمیمیت، مفاهیم تربیتی را به‌صورت غیرمستقیم در دل داستان جای داده است. نامه‌ی عجیب مهارت‌های ارتباطی، تفکر و همکاری را در مخاطب تقویت می‌کند.

کتاب «یاقوت گمشده» یکی از جلدهای مجموعه «قصه‌های شیرین دلستان و گلستان» است؛ مجموعه‌ای که با تکیه بر فضای بومی، شخصیت‌های دوست‌داشتنی و روایت‌های ماجراجویانه، مفاهیم اخلاقی و اجتماعی را برای مخاطب بازگو می‌کند. داستان‌های این مجموعه در دو روستای همسایه، دلستان و گلستان، جریان دارد؛ جایی که هر اتفاق، فرصتی برای آموزش ارزش‌هایی مانند صداقت، همکاری، مسئولیت‌پذیری و هوشمندی است. در «یاقوت گمشده» نیز گم شدن یک یاقوت ارزشمند، شخصیت‌های داستان را وارد ماجرایی پررمزوراز می‌کند. آن‌ها در مسیر یافتن این گنج، با چالش‌های گوناگونی روبه‌رو می‌شوند و درمی‌یابند که اعتماد، همدلی و درستکاری، کلید حل بسیاری از مشکلات است. نثر روان، فضاسازی جذاب و روایت پرکشش، این کتاب را به اثری سرگرم‌کننده و آموزنده تبدیل کرده است. «یاقوت گمشده» ضمن تقویت روحیه کنجکاوی و تفکر، مخاطبان را با اهمیت همکاری، امانت‌داری و انتخاب‌های درست در زندگی آشنا می‌کند.

کتاب «دفترچه‌ی رمز»، یکی از جلدهای مجموعه «قصه‌های شیرین دلستان و گلستان» است؛ مجموعه‌ای که با روایت ماجراهای دو روستای همسایه، «دلستان» و «گلستان»، مفاهیم ارزشمند اخلاقی و اجتماعی را در قالب داستان‌هایی شیرین و ماجراجویانه به مخاطب آموزش می‌دهد. مردم دلستان به کوزه‌گری و مردم گلستان به پرورش گیاهان دارویی مشغول‌اند و هر داستان، از دل زندگی این دو روستا، ماجرایی تازه و آموزنده خلق می‌کند. در جلد «دفترچه‌ی رمز» نیز شخصیت‌های داستان با اتفاقی رازآلود روبه‌رو می‌شوند که برای حل آن باید از هوش، همکاری، صداقت و دقت خود بهره بگیرند. روایت پرکشش، شخصیت‌های دوست‌داشتنی و فضای بومی داستان، مخاطب را تا پایان همراه نگه می‌دارد. این کتاب، ارزش‌هایی همچون همدلی، مسئولیت‌پذیری، تفکر و حل مسئله را به شیوه‌ای غیرمستقیم آموزش می‌دهد.

این کتاب برای آموزش مبانی تربیت تفکر نوشته شده و مخاطبان اصلی آن متخصصان حوزه تعلیم و تربیت و معلمان دروسی مانند تفکر و پژوهش و فلسفه و دبیران و دانشجو معلمان رشته‌های علوم تربیتی است. در این کتاب ساختار فطری تفکر و عقلانیت و نقش آن در تربیت انسان، راهبردها و رویکردها در تربیت تفکر، هدف از تفکر، اولویت‌های تفکر، رابطه تربیت تفکر با سایر ابعاد تربیت، اقسام تفکر مانند تقکر نقاد و تفکر نظام‌مند و تفکر خلاق، مهارت‌های تفکر، تفکر و ویژگی‌های روانشناختی انسان، نحوه ارزشیابی در تربیت تفکر و چندین عنوان دیگر آمده است. همچنین در هر فصل از سؤال‌ها و جداول و نمودارها استفاده شده است.