نثر

این کتاب تصحیح «محمدعلی فروغی» از کتاب «گلستان سعدی» است. این کتاب، مجموعه‎‌ای از اشعار و حکایت‌های پندآموز اخلاقی است. در این اثر سخنان و اشعاری نغز از سعدی شیرازی درباره سیره پادشاهان، اخلاق درویشان، فضیلت قناعت، فواید سکوت و خاموشی، عشق و جوانی، ضعف و پیری، آثار تربیت و آداب صحبت کردن آمده است. در هر یک از موضوعات فوق، ابتدا حکایتی نقل شده و سپس اشعاری در رابطه با آن موضوع سروده شده است. در پایان نکاتی ظریف و لطیف به‌صورت نظم و نثر که هر کدام از آن‏‌ها اشاره به مطلبی اخلاقی و حکمت‏‌آمیز دارد، ذکر شده است.

کتاب فرائدالادب اثر میرزا عبدالعظیم قریب گرگانی است که برای تدریس در مدرسه‌های نوین آغاز قرن چهاردهم هجری تدوین شد. در این مجموعۀ پنج دوره‌ای، شعرهای زیبا، حکایت‌های شیرین، و مطالب تاریخی و ادبی مفیدی از متن‌های کهن و برجستۀ معاصر گردآمده‌اند. کتاب حاضر از مجموعه‌ای چندجلدی که نخستین کتاب‌های کودک و نوجوان چاپ‌شده در ایران را در بر می‌گیرند، به زندگی پربار و آثار ارزشمند عبدالعظیم قریب نگاهی می‌اندازد و سپس با آوردن متن اصلی کتاب «فرائدالادب»، جایگاه آن را در آموزش زبان فارسی بررسی می‌کند. همچنین، منابعی که در تدوین دورۀ سوم کتاب به کار رفته‌اند، معرفی می‌شوند.

اخلاق مصور، به قلم میرزا ابراهیم‌خان عکاس‌باشی، کتابی اخلاقی و دربرگیرندۀ 140 حکایت است. همۀ حکایت‌های این کتاب عنوان‌های عربی و فارسی و در پایان هم نتیجه دارند. بیشتر داستان‌ها از زبان حیوانات نقل شده‌اند و نویسنده که مصوربودن کتاب را ابزاری برای تعلیم و تربیت می‌دانسته، کوشیده است ویژگی‌های نیکوی اخلاقی را به مخاطب خود بیاموزد. آهنگ، لحن و جذابیت حکایت‌ها، نه تنها مخاطب کودک، بلکه مخاطب بزرگ‌سال را هم همراه می‌کند. کتاب حاضر متن اصلی کتاب «اخلاق مصور» را دربردارد.

نثرهای این کتاب، اغلب نثرهایی کوتاه است و نویسنده تمامی آنچه را می‌توان در قالب کلام برای ایجاد حس‌برانگیزی و خلق احترام میان خود و مخاطب نسبت به امام غائب (عج) به کار برد، در جان این متن‌ها ریخته است. راز کوتاه بودن متن‌ها را می‌توان در تأثیر آنی آن‌ها جست‌وجو کرد و وقتِ کمی که برای خواندن آن‌ها صرف می‎شود و البته فرصت مغتنمی که پس از این خوانش کوتاه‌مدت، در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد تا بتواند درباره آن بیندیشد. متن‌ها با طرح‌های گرافیکی ویژه‌ای نیز همراه شده‌اند و بخشی از مهم‌ترین عبارات هرکدام از فصول کوتاه و متعدد کتاب را پیش چشم مخاطبان چشم‌نوازتر کرده است.

کتاب حاضر مجموعه‌ای از ۲۳ شعر و سه قطعه نثر است. شعرها در قالب غزل و مثنوی سروده شده‌اند. «اهل بیت»، «یاعلی»، «زبان بریده»، «دعای سکینه»، «پیراهن یوسف» و «امداد حکیم»، نام بعضی از این اشعار است. شعر آخر که بلندترین شعر کتاب است، در قالب مثنوی سروده شده است و داستان آفرینش را روایت می‎کند. «زبان بریده»، «سر پر خون» و «نور و ظلمت»، نام نثرها است که همراه با چند بیت شعر آمده است. قطعه اول درباره حضور امام سجاد (ع) در مجلس یزید، بعد از شهادت امام حسین (ع) است.

نویسنده این کتاب روشندل است و خاطرات خود را با زبانی شاعرانه بازگو می‌کند. نویسنده پس از شرح زندگی‌اش، درباره مادر، معلم، درخت، باران، پاییز و... مطالبی بیان کرده است. او درباره معلم می‎گوید: «چوب الفی که به دستم دادی برای دیدگان بی‌فروغ من حکم عصای سپید روشندلی‌ام را دارد و چون تو نوری در ظلمت شب مهر، مهتابی‌ات را به من تاباندی و من همراه سمفونی جدول ضرب رنج تو را به ترانه می‌سرایم و می‌ستایم». او معتقد است که خش‌خش برگ‌های زرد و ریخته شده در زیر پای درختان، موسیقی آرام‌بخشی برای رهگذران است.

داستان‌گویی از کهن‌ترین گونه‌های ادبی است. معمولاً داستان‌ها از رخدادهای واقعی سرچشمه‌ می‌گیرند و با تخیلات و آرزوها و خواسته‌های بشری می‌آمیزند. داستان کتاب حاضر نخستین داستان عاشقانۀ شاهنامۀ فردوسی و از شاهکارهای ادب فارسی است که در زمان پادشاهی منوچهر رخ داده است. فردوسی در بیان عشق زال به رودابه، با مهارتی مثال زدنی، شیوه ای بدیع در داستان سرایی به وجود آورده است. این داستان در کتاب حاضر برای مخاطب نوجوان بازنویسی وساده‌سازی شده‌است.

داستان‌های لطیف و عاشقانۀ ادبیات ایران از بارزترین جنبه‌های زبان و ادب پارسی محسوب می‌شوند. منظومه‌های عاشقانۀ ایران به نثر و زبانی ساده و روان برای نوجوانان بازنویسی شده‌اند. کتاب حاضر سومین داستان از خمسۀ نظامی گنجوی و داستان عشق و شوریدگی قیس به لیلی است. نویسنده هر چند بیت را به نظم آورده‌است و همان‌جا آن‌ها را به نثر روان بازنویسی کرده‌است.

داستان‌های لطیف و عاشقانۀ ادبیات ایران از بارزترین جنبه‌های زبان و ادب پارسی محسوب می‌شوند. منظومه‌های عاشقانۀ ایران به نثر و زبانی ساده و روان برای نوجوانان بازنویسی شده‌اند. کتاب حاضر دومین داستان از خمسۀ نظامی گنجوی و داستان عشق و دلدادگی خسرو به شیرین است. نویسنده هر چند بیت را به نظم آورده‌است و همان‌جا آن‌ها را به نثر روان بازنویسی کرده‌است.

کتاب حاضر درس‌مایه‌ای برای متون روایی است. متون روایی یکی از درس‌های دوره کارشناسی رشته آموزش زبان فارسی است. این کتاب سیر تاریخی ـــ سبکی نثر روایی زبان فارسی را از مشروطه تا دهه هشتاد بررسی می‎کند و حاوی شش فصل است. فصل اول نثر دوره مشروطه و عوامل تاثیرگذار بر آن را بررسی می‎کند. فصل دوم از ظهور داستان کوتاه سخن می‎گوید. فصل سوم با اشاره به جنگ جهانی دوم، به رمان‎های تاریخی و اجتماعی این دوره و ویژگی‌آن‌ها اشاره می‎کند. فصل چهارم... .