مطالعات اجتماعی

دانش‌آموزان در کنار کتاب‌های درسی به منابعی برای مطالعه و تمرین بیشتر نیاز دارند. کتاب حاضر از مجموعۀ «اکوکار اجتماعی» به درس اجتماعی پایۀ ششم اختصاص دارد. در واقع این کتاب حاوی تمرین‌هایی با انواع گوناگون است که درس به درس آمده‌اند. در پایان هر فصل آزمونک‌هایی از تمام درس‌های فصل طراحی شده‌اند. در انتهای کتاب نیز یک نمونه خودارزیابی نیم‌سال‌های اول و دوم گنجانده شده‌است. هیچ کدام از تمرین‌ها پاسخ ندارند و کوشیده شده‌است این کتاب تا حد ممکن از لحاظ اقتصادی به صرفه باشد.

درس مطالعات اجتماعی نوعی همبستگی بین موضوعات درسی تاریخ، جامعه‌شناسی و جغرافیا برقرار می‌کند. کتاب کار حاضر در راستای برآوردن اهداف مطالعات اجتماعی از جمله خودشناسی، درک گذشته و حال و آینده، توانایی حل مسئله و مشارکت فعال در جامعه تدوین‌شده است و حاوی تمرین‌ها، فعالیت‌ها، آزمون‌ها، نمودارهای مفهومی و نقشه‌های گنگ است که مطابق محتوای کتاب درسی سال چهارم دبستان تدوین‌شده‌اند. زنگ خلاقیت و فعالیت‌های ویژه نیز فعالیت‌های آزاد این کتاب به شمار می‌روند.

کتاب حاضر در پنج فصل مروری کوتاه بر اوضاع سیاسی ایران در عصر قاجار از اصل و نسب قاجارها تا فرجام حکومت آن‌ها دارد. فصل دوم اوضاع اداری و اقتصادی را از انتخاب تهران به‌عنوان دارالخلافه تا درآمدهای حکومتی را بررسی می‌کند. فصل سوم به اوضاع اجتماعی و آداب و رسوم مردم از زندگی شهرنشینی، ایلات و عشایر، سرگرمی شاهان قاجار، سرگرمی مردم در قهوه‌خانه‌ها پرداخته و در فصل چهارم به معرفی فرهنگ و هنر این دوره مانند مکتب خانه‌ها، ادبیات و شعر این دوره، زنان شاعر، اولین روزنامه در ایران، معماری کاخ گلستان و معرفی هنرمندانی چون کمال الملک، صنیع الملک می‌پردازد. در آخرین فصل شخصیت های تاثیرگذار این عصر مانند امیرکبیر، قائم مقام فراهانی و ... با تصاویر مربوط به آن‌ها معرفی شده است.

این کتاب با ارائه تصاویر و در قالب داستان به سرگذشت پزشکان مشهور ایرانی از زمان ساسانیان تا انقلاب مشروطه و آثار و کشفیات آن‌ها پرداخته است. در انتهای کتاب به معرفی پزشکان معروف ایرانی مانند دکتر غلام‌علی پیمان استاد دانشگاه پزشکی آریزونا امریکا، پروفسور مجید سمیعی رئیس بیمارستان علوم عصبی هانوفر آلمان، پروفسور توفیق موسیوند رئیس بخش قلب و عروق انستیتو تحقیقات قلب دانشگاه اوتاوا کانادا و ... پرداخته است.

کتاب حاضر جلد شصت‌و‌یکم از مجموعه کتاب‌های "چرا و چگونه" درباره تاریخ تحول پول است. پول از دوران باستان تا امروز، به‌عنوان مهم‌ترین وسیله‌ داد و ستد، شکل‌های گوناگون داشته است. این کتاب نشان می‌دهد که ابتدا از چه اشیایی به‌عنوان پول استفاده می‌شد. کتاب با ارائه تصاویر مستند از اشکال و انواع پول در سراسر دنیا، به انواع مبادلات تجاری به‌خصوص در اروپای مرکزی و عصر جدید آلمان اشاره دارد.

کتاب حاضر مخاطب را با روش‌ها و فرایندهای صحیح باستان‌شناسی، نقش و وظایف اعضای گروه‌‌های باستان‌شناسی آشنا می‌کند. نویسنده می‌کوشد چنین اطلاعاتی به مخاطب نوجوان بدهد: «اعضای هیئت باستان شناسی، چگونگی آغاز حفاری، درک ارزش مواد فرهنگی و دیگر یافته‌های باستانی، گنجینه‌های معابد، چگونگی زندگی در کاوش، تقسیم‌بندی و طبقه‌بندی یافته‌ها، وسرانجام کار باستان‌شناسی».

باستان‌شناسی یعنی مطالعه دربارۀ گذشتگان، شیوۀ زندگی آنان، شکل و قیافۀ ظاهری، ابزار و وسایل، و تمدن و فرهنگ ‌آن‌ها. آگاهی از این موارد کمک می‌کند ما از توانایی‌ها و هنرهای گذشتگان برای زندگی بهتر بهره ببریم. کتاب حاضر داستانی است علمی دربارۀ یک ماجراجویی باستان شناسی. نوجوان داستان در نقش یک کاراگاه، ابتدا محلی را کشف می کندو اجازۀ حفاری آن را می‌گیرد. سپس به جمع‌آوری آثار و نمونه می‌پردازد. در آزمایشگاه نمونه‌ها را می‌آزماید، با تیم کاوش همراه می‌شود، آثار را تاریخ‌گذاری می‌ کند و یافته‌ها را در کنار هم می‌گذارد و نتیجه می‌گیرد. در نهایت موفق می‌شود بخشی از تاریخچۀ شهرش را به مردم بشناساند.

کشف رازهای زندگی گذشتگان به انسان کمک می‌کند پدیده‌ها را بهتر بشناسد. کتاب حاضر ماجراهای گروهی باستان‌شناس است که به دنبال کشف آثار به‌جای مانده از گذشتگان می‌روند. آن‌ها حتی از یک تکه ظرف شکسته نیز اطلاعاتی دربارۀ روش زندگی گذشتگان به‌دست می‌آورند. این کتاب به زبان نوجوانان و در قالب متن و تصویر تنظیم شده است و باستان‌شناسی را به زبان ساده و از محیط و وسایل اطراف و در دسترس آغاز می‌کند. مخاطب اصول و راه‌های اولیۀ کشف آثار و جمع‌آوری اطلاعات دربارۀ آن‌ها را فرا می‌گیرد. اشیای سادۀ دور ریختۀ مردم، استخوان‌های دفن‌ شدۀ یک حیوان یا تکه‌های سنگ و خاک، همگی سرنخ‌هایی از دورۀ خود به باستان‌شناس می‌دهند.

کتاب‌های کمک درسی با ارائۀ تمرین‌های بیشتر دربارۀ درس‌ها و نیز با توضیح نکات مهم، برای یادگیری بهتر درس‌ها به کمک دانش‌آموزان می‌آیند. کتاب حاضر نیز مجموعه‌‌ای است برای تقویت درس مطالعات اجتماعی پایۀ چهارم دبستان که بخش‌های آن عبارت‌اند از: «درس‌نامه» که نکات مهم درس را به طور خلاصه در بردارد؛ «نمونه‌ سؤال‌»که سؤال‌های شبیه سؤال‌های امتحانی هستند؛ «آزمون» که نیم‌سال‌های اول و دوم را پوشش می‌دهند تا دانش‌آموز را برای امتحان آماده کنند. در این کتاب «سؤال‌های پرتکرار امتحانی» نیز با علامت ستاره مشخص شده‌اند.

هر انسانی دوست دارد دربارۀ فرهنگ و تمدن سرزمین خویش بداند و چه خوب است که این آشنایی از کودکی حاصل شود. کتاب «گوی و چوگان» از مجموعۀ «نیاکان ما» به موضوع ورزش‌های باستانی ایران، در محدودۀ زمانی بعد از ورود اسلام به ایران، می‌پردازد. نویسنده کوشیده است با بیان تاریخی ورزش باستانی چوگان و شرح احوال و داستان‌های انجام این بازی در تاریخ این سرزمین، مخاطب را با ورزش چوگان و دیگر ورزش‌های باستانی مثل ورزش زورخانه‌ای آشنا کند. کتاب به گونه‌ای تنظیم شده است که متن و تصویر هر کدام در صفحه‌هایی جداگانه قرار گرفته‌اند و تصویرهای بزرگ و کاملاً مرتبط با متن، خود گویای محتوا باشند.