علوم تربیتی

درس‌پژوهی، پژوهشی مدرسه‌محور در بستر کلاس درس است که بر چرخۀ یادگیری گروهی، کیفی، مشارکتی و مداوم کارگزاران آموزشی استوار است. این کتاب مجموعه‌ای از مقاله‎‌های نویسنده دربارۀ درس‌پژوهی (مطالعۀ درس) است که چالش‌های دهۀ اخیر و چشم‌اندازهای درس‌پژوهی در ایران را بررسی و راهکارهایی عملی برای اجرای مؤثرتر آن پیشنهاد می‌نماید. در ابتدای هر فصل، نقشه‌ای مفهومی آمده است که دربردارندۀ نمای کلی آن فصل می‌باشد.

شاید انتخاب رشتۀ تحصیلی اولین انتخاب مهم و تأثیرگذار در زندگی باشد. کتاب حاضر می کوشد، در جریان بهبود و سرعت بخشی به این انتخاب، به دانش‌آموزان کمک کند رشته‌های دانشگاهی را به طور دقیق بشناسند تا بتوانند انتخاب دقیق تری نیز انجام دهند. نویسنده در ابتدای کتاب اهمیت انتخاب رشته و نیز توصیه‌هایی برای والدین آورده است. سپس رشته های دانشگاهی را در پنج‌گروه علوم تجربی، ریاضی، علوم انسانی، هنر و زبان معرفی کرده و زیرشاخه های مربوط به هر کدام را نام برده است. در مورد هر رشته، توانایی لازم برای تحصیل آن رشته و سپس موقعیت شغلی آن در ایران شرح داده شده است.

ارزانی خطوط و دسترسی آسان به تلفن همراه در میان قشرهای جامعه، باعث ورود این وسیله ارتباطی به مدارس ابتدایی و راهنمایی کشور نیز شده است. عدم آگاهی و آموزش نحوه استفاده درست از گوشی همراه در میان نوجوانان از پیامدهای آسیب‌رسان این پدیده است. در این نوشتار تحقیقی، تأثیر تلفن همراه بر عملکرد تحصیلی، افت تحصیلی، مدگرایی و انضباط فردی دانش‌آموزان بررسی شده است. همچنین با استناد به دیدگاه‌های جامعه‌شناسی، تأثیرات این فناوری نوین در زندگی اجتماعی آسیب‌شناسی شده است.

مطالعه آداب و قوانینی دارد که اجرای هر یک از آن‌ها در افزایش بازدهی مطالعه نقش مؤثر دارد. در این کتاب، اصول مطالعه به هفت گام تقسیم شده‌است. گام اول قواعد مطالعه، گام دوم روش‌های مطالعۀ صحیح دروس(شامل اطلاعاتی دربارۀ روش های مطالعۀ دروس عمومی و اختصاصی)، گام سوم روش های یادگیری مؤثر دروس، گام بعدی روش‌های مدیریت زمان، و بعد از آن روش‌های افزایش و تقویت تمرکز (شامل تمرین‌هایی ساده برای افزایش و تقویت تمرکز)، گام ششم مهارت‌های مورد نیاز در زمان برگزاری امتحانات در طول سال تحصیلی و در نهایت نیز مهارت‌های موردنیاز در زمان برگزاری آزمون‌های چهارگزینه‌ا‌ی (شامل روش‌هایی برای تست‌زنی موفق).

حافظه و تقویت آن از موضوعاتی است که به خصوص در دوران تحصیل اهمیتی بسیار دارد. کتاب حاضر می کوشد در سه فصل دربارۀ این موضوع صحبت کند. فصل اول «حافظه‌شناسی» است که مراحل و طبقه‌بندی‌های حافظه و راه‌های جلوگیری از آسیب شناسی آن را مطرح کرده‌است. «اصول پرورش حافظه و عوامل مؤثر بر بهبود و تقویت آن» در فصل دوم آمده‌اند و در بین‌آن ها به تغذیۀ مناسب، و سلامت جسمی و روانی اشاره شده است. در فصل سوم نیز تکنیک‌های تقویت حافظه و استفاده از یادیارها مطرح شده‌اند. درس‌هایی مثل بسط معنایی، تمرین بازیابی و پس ختام در این قسمت شرح داده شده‌اند.

درس‌خواندن روش‌ها، تکنیک‌ها و قوانین ویژه‌ای دارد که با رعایت آن‌‌ها می‌توان میزان موفقیت را بالا برد. کتاب حاضر در هفت گام این روش‌ها را خلاصه کرده است. گام نخست مدیریت خود (و شناخت صحیح خود و شیوه‌های فائق‌آمدن بر فشارهای زندگی)؛ گام بعدی مدیریت سبک زندگی (شامل نکات لازم دربارۀ تغذیه، خواب و ورزش)؛ مدیریت زمان (و برنامه‌ریزی برای آن)؛ مدیریت تمرکز (راه‌های افزایش تمرکز و شناخت موانع آن)؛ مدیریت مطالعه(اصول مطالعه و یادداشت برداری)؛ مدیریت حافظه (تکنیک‌های تقویت حافظه)؛ مدیریت امتحان(آمادگی برای امتحان و افزایش احتمال موفقیت در آن).

بسیاری از موفقیت‌های تدریس در اثر تعامل با همکاران و دانش‌آموزان به دست می‌آید. این کتاب بر اساس نظریات پذیرفته شدۀ علمی و تجارب واقعی، در کلاس‌های درس واقعی نوشته شده و به مخاطب کمک می‌کند همیشه در حال یادگیری باشد. در این کتاب بر انتقال دیدگاه‌های متفاوت تدریس تأکید می‌شود و شکاف بین تئوری و عمل در تدریس پُر می‌شود. کتاب حاضر در هفت بخش مفهوم جدید یاددهی - یادگیری، اصول آن، برنامه ریزی برای آن، ارتباط و عناصر آن، سبک‌های مدیریتی معلمان و انضباط درونی و بیرونی را تشریح می‌کند.

اقدام‌پژوهی روش تحقیق نظام‌مند است که توانمندی‌های افراد را در طرح مسئله، جمع‌آوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل، نتیجه‌گیری و تصمیم‌گیری برای رفع یا کاهش مشکل در حوزه شغلی افزایش می‌دهد. این اثر مجموعه‌ای از مقالات و فعالیت‌های تعدادی از معلمان را در بر دارد که در قالب اقدام‌پژوهی و پیرامون مشکلات آموزشی و یادگیری مکتوب شده‌اند.

این کتاب نمایانگر فعالیت تعدادی از معلمان است که کوشش‌های خود را در محیط آموزشی در قالب اقدام‌پژوهی مکتوب کرده‌اند. در این مقاله‌ها مسائلی که در مسیر تکامل آموزشی دانش‌آموزان وجود دارند، شناسایی و در مورد دلایل مشکل اطلاعاتی گردآوری شده و برای رفع آنها راهکارهایی ارائه شده است.

جایگاه مطالعه و پژوهش در فرآیند آموزش و پرورش انکارناپذبر است. گسترش طرح‌هایی در این زمینه شکوفایی استعدادهای بالقوه دانش‌آموزان را در پی خواهد داشت. این نوشتار شامل مقاله‌هایی است که چند تن از معلمان تحقیقات خود را در قالب اقدام‌پژوهی ارائه کرده‌اند. مشکلاتی را در حوزه آموزش و پرورش و یادگیری دانش‌آموزان شناسایی، تحلیل و برای رفع آنها پیشنهادهایی ارائه داده‌اند.