آموزش و پرورش

کتاب «خشت نو» حاوی بیانات رهبر شهید انقلاب‌اسلامی درباره‌ی آموزش و پرورش است که مجموعه‌ای جامع از نقشه، طرح و راهبردها و سیاست‌های نظام در امر تحول بنیادین آموزش‌وپرورش را شامل می‌شود. این اثر با رجوع به تمامی بیانات، پیام‌ها و ابلاغیه‌های معظم‌له از ابتدای دهه 60 تا سال 1401، تدوین شده‌ است.
کتاب حاضر مشتمل بر چهار فصل است: گفتار اول: جایگاه و کارکرد آموزش و پرورش در جامعه؛ گفتار دوم: لزوم و ضرورت تحول در آموزش و پرورش؛ گفتار سوم: معنا و مختصات تحول در آموزش و پرورش؛ گفتار چهارم: ضروریات و بایسته‌های تحول در آموزش و پرورش.
در گفتار اول، جایگاه و اهمیت نهاد آموزش‌وپرورش بررسی شده که مبنایی برای درک ضرورت تحول در گفتار دوم فراهم می‌آورد. مخاطب با درک نقش حساس این نهاد در سرنوشت جامعه، به اهمیت تحول و تعالی آن پی برده و با دغدغه‌ای آگاهانه به مطالعۀ ضرورت تحول می‌پردازد. سپس در گفتار سوم، معنای تحول از دیدگاه معظم‌له و ملاحظات مربوط به چیستی آن تبیین شده است. در ادامه، گفتار چهارم به چگونگی محقق ساختن تحول و بایدها و نبایدهای این فرآیند اختصاص یافته است. این بخش که هستۀ اصلی کتاب محسوب می‌شود، حاوی حدود هشتاد توصیۀ کاربردی برای اصلاح، تعالی و کارآمدسازی آموزش‌وپرورش است.

کتاب «تربیت کودک» اثری پژوهشی و کاربردی است که با هدف تجهیز مربیان، معلمان، طراحان آموزشی و برنامه‌ریزان عرصه‌ی تربیت کودک و نیز یاری‌رسانی به والدینی که دغدغه‌ی تربیت اسلامی فرزندان خود را دارند، منتشر شده است. این کتاب، الگویی جامع و عملی برای تعلیم و تربیت در دوره‌ی کودکی بر پایه‌ی اندیشه‌های نورانی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدّظلّه‌العالی) ارائه می‌دهد. در این اثر، موضوعاتی همچون: عرصه‌ها و اهداف تربیت؛ اصول تربیت در دوران کودکی؛ رویکردهای طراحی برنامه‌ی آموزش کودک؛ و ضوابط تولید محصولات آموزشی و تربیتی کودک به شکلی منسجم و علمی بررسی شده‌اند. این کتاب دربردارنده‌ی مباحث نو و منتشرنشده‌ی رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدّظلّه‌العالی) در حوزه‌ی تربیت کودک است و با بهره‌گیری از نظارت و مشاوره‌ی متخصصان حوزه‌ی کودک تحقیق و تدوین شده است. این اثر مرجعی ارزشمند برای والدین، معلمان و طراحان برنامه‌های تربیتی کودکان به شمار می‌آید.

سال‌های پیش از دبستان، دوره‌ای است بسیار مهم و مؤثر، چراکه شخصیت کودک در این دوره شکل می‌گیرد. بچه‌ها از کنجکاوی نسبت به خود و جهان پیرامونش می‌آموزد. شرکت در دوره‌ی پیش‌دبستانی، تعامل با مربی و همسالان را به کودک می‌آموزد و زمینه‌ی فکری کودک را برای یادگیری مفاهیم پایه در دبستان آماده می‌کند. گذراندن دوره در قبل از ورود به دبستان باعث پذیریش استقلال در کودک و آسان شدن فرایند جدایی از پدر و مادر می‌شود و مهارت دوست‌یابی، ارتباط، اعتماد و پرسشگری را در کودکان تقویت می‌کند، کتاب حاضر، می‌تواند برای درک چگونگی شکل‌دهی به پداگوژی یا آموزش پیش‌دبستانی بر اساس فلسفه‌ها و نظریه‌های یادگیری و روش تدریس و یادگیری مؤثر مطالب مفیدی برای خوانندگان ارائه کند.

این اثر، به بررسی و معرفی «برنامه‌های یادگیری شخصی‌سازی شده» (بیشه)، می‌پردازد که هدف آن‌ها کمک به دانش‌آموزان در شناسایی استعدادها، پتانسیل‌ها، توانمندی‌ها، برنامه‌ریزی برای آینده تحصیلی، شغلی و تقویت مهارت‌های لازم برای موفقیت در دنیای کار است. در فصل‌های مختلف، موضوعاتی چون اهمیت طرح‌های یادگیری فردی، مهارت خودشناسی، مهارت‌های خوداکتشافی، اکتشاف شغلی، و مدیریت شغلی مطرح می‌شود. همچنین، بر نقش معلمان، مربیان، خانواده‌ها، و بزرگترهای دلسوز در حمایت از دانش‌آموزان تأکید شده و چگونگی پرورش مهارت‌های ضروری برای ورود به زندگی حرفه‌ای و موفقیت در تحصیلات پسامتوسطه (پسا مدرسه‌ای) توضیح داده می‌شود.

اثر حاضر، با عنوان «توسعه حرفه‌ای مستمر معلمان در فنلاند»، به بررسی عمیق و جامع رویکرد و راهبرد کشور فنلاند می‌پردازد. فنلاند به‌عنوان یکی از کشورهای پیشرو در عرصۀ آموزش‌ و پرورش جهان، همواره مورد توجه صاحب‌نظران و سیاستگذاران آموزشی بوده است. نظام آموزشی این کشور، که مبتنی بر اصول عدالت، اعتماد، برابری فرصت‌ها و تمرکز بر کیفیت است، نتایج مثبت چشمگیری در سطح بین‌المللی به دست آورده است. یکی از ارکان اساسی موفقیت فنلاند در این زمینه، توجه ویژه به توسعۀ حرفه‌ای مستمر معلمان و ایجاد بسترهای مناسب برای رشد، پرورش و تعالی مداوم و مستمر آنان است.

جدال ین دو دیدگاه در مورد چگونگی انسان برقرار است. دسته اول بر این باورند که چگونگی امروز انسان از قبل تعیین و تعریف شده است و انسان به نوعی محکوم به پذیرش آن است. این دیدگاه «سرنوشت باور» هستند. در مقابل، دیدگاه «تربیت باور» هستند که بر این باورند که انسان بیشتر محصول محیط اجتماعی یعنی فرهنگی که در ارتباط با آن است و اندکی انتخاب‌های خودش می‌باشد. این دیدگاه نقش فرهنگ و آموزش و یا پداگوژی را ملاک اصلی در چگونگی امروز می‌داند. هدف کتاب پیش‌رو کالبد شکافی این ایده به کمک متخصصین از فلسفه تا جامعه‌شناسی و علوم‌تربیتی است.

کتاب «لذت معلمی» اثری در حوزه تعلیم و تربیت و روان‌شناسی آموزش است که به جایگاه معلم پرداخته است. این کتاب بر این باور استوار است که تدریس نباید تنها یک انتقال اطلاعات، بلکه فرآیندی لذت‌بخش برای رشد روح و فکر دانش‌آموز باشد. نویسنده در این اثر، با تکیه بر تجربیات و اصول روان‌شناختی، روش‌های نوآورانه و انسانی برای برقراری ارتباط موثر با کودکان را پیشنهاد می‌دهد. هدف اصلی کتاب، تبدیل کردن معلم از یک ناقل صرف دانش به راهنمایی الهام‌بخش و دوست‌داشتنی است. در نهایت، نویسنده تلاش می‌کند تا اشتیاق و عشق به یادگیری را در فضای کلاس درس زنده کند.

آموزش دادن در بهترین وضعیت نیز کار دشواری است، ولی نادیده گرفتن نیازهای دانش‌آموزان یا معلمان، این شغل ذاتاً دشوار را به شغلی غیرممکن تبدیل می‌کند. هر روش آموزش‌دهی که نیازهای دانش‌آموزان و معلمان را نادیده بگیرد، به شکست خواهد انجامید. نویسنده این کتاب در این کتاب، مؤلفه‌های بنیادین مدرسه و کلاس درس کیفی را با مثال‌های عینی ارائه داده است. وی «سیستم» آموزش و مدرسه را مسئول ایجاد محیطی مناسب برای یادگیری دانش‌آموزان می‌داند و از این روی در این کتاب سعی شده است چارچوب نظری و راهکارهای عملی مؤثر بر یک تئوری منسجم با توجه تلاش‌های صورت گرفته در نیم قرن اخیر در عرصه تعلیم و تربیت ارائه گردد.

نویسنده در این اثر، نشان می‌دهد تا چه اندازه هنر، موسیقی، ادبیات، شعر و مجموعه علوم انسانی، برای احیای یک زندگی اخلاقی ضروری‌اند ‌و تا چه اندازه در معرضِ فراموشی قرار دارند. اگر انسان‌ها به واسطه پول می‌توانند کالاهای مصرفی را تهیه کنند و با سنگ و چوب و آهن، برای خود خانه بسازند و با خودروهایشان به سفر بروند و از طریق گوشی‌های هوشمند به دنیای مجازی سرک بکشند، تنها از طریق علوم انسانی و هنر است که می‌توانند به جهانِ یکدیگر قدم بگذارند، به هم گوش بسپارند و با همدلی و همبستگی، پادزهرِ معضلاتِ مشترک‌شان باشند. این کتاب مطالبی را برای دفاع از هر آن چیزی که سال‌ها برای یک زندگیِ فضیلت‌مندانه در جستجویش بوده‌ایم، بیان کرده است.

کتاب «مبانی و اصول تعلیم و تربیت» به بررسی مفاهیم، مبانی، اهداف و اصول اساسی آموزش و پرورش می‌پردازد. در این کتاب، مراحل و عناصر تربیت و همچنین مبانی علمی، زیست‌شناسی، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، فلسفی، دینی، فرهنگی و سیاسی تعلیم و تربیت معرفی می‌شوند. نویسنده در ادامه به چگونگی تعیین اهداف تربیتی و منابع مؤثر بر انتخاب آن‌ها پرداخته است. همچنین اصول مهم تعلیم و تربیت، ویژگی‌ها و منابع کشف آن‌ها و نقش این اصول در رفتار مربیان بررسی شده‌اند. این کتاب، تصویری جامع از پایه‌ها و اصول مؤثر در فرایند آموزش و پرورش ارائه می‌دهد.