ادبیات کودک و نوجوان

کتاب حاوی چهار داستان از تاریخ اسلام است. «رد شمشیر بر پیشانی»، «رهایی در کویر»، «بشارت» و «سُریده در دام» نام این داستان‌هاست. داستان «رد شمشیر بر پیشانی» درباره «عابس بن ابی شکیب» است که در واقعه کربلا به یاری امام حسین (ع) می‌شتابد و داستان «سُریده در دام» درباره «منذر بن جارود» است که به امام حسین خیانت کرده و به ایشان پشت می‌کند.

هر فردی که به سن تکلیف شرعی میرسد و از نظر دین اسلام بالغ می‌شود، باید مسائل متعددی را رعایت کند و از امور بسیاری بپرهیزد. فراگیری احکام از نظر قرآن، سنت و از دیدگاه علما و مراجع ضرورت دارد. نویسنده در این کتاب احکام را به دانش‌آموزان آموزش می‌دهد. اقسام احکام، شرایط تکلیف، تقلید، راه تشخیص مجتهد اعلم، پاک‌کننده‌ها و نجاسات از جمله مباحث مطرح شده در این کتاب‌اند.

از زمان‌های خیلی دور انسان‌ها، افسانه‌های زیادی دربارۀ خورشید ساخته بودند. بنابر یکی از این افسانه‌ها، خورشید هر روز صبح در کالسکه‌ای که دیده نمی‌شود، مینشیند و از شرق آسمان تا غرب آن سفر می‌کند، اما بر اثر این سفر طولانی خسته میشود و بعد از آنکه پشت کوه‌های بلند غروب می‌کند تا صبح استراحت میکند. نویسنده در این کتاب مصور با ذکر افسانه‌هایی از پیامبران و پادشاهان، سرگذشت گاه‌شماری در ایران را نیز بررسی می‌کند. دقیق‌ترین تقویم جهان، گاه‌شماری دریانوردی و ماهیگیری، قمر در عقرب، عید بهار و گاه‌شماری شخصی از مباحث مطرح شده در این کتاب است.

در این داستان که با هدف تقویت قدرت تخیل کودکان نوشته شده است، پیرزنی یک پشه قورت می‌دهد! او نمی‌داند که چگونه پشه را از معده‌اش خارج کند. پیرزن پشت سر هم، کارهای عجیب و غریبی انجام می‌دهد که باورکردنی نیست و... .

«ویلی وانکا»، صاحب بزرگ‌ترین کارخانه شکلات‌سازی، تصمیم گرفته است با قرار دادن پنج بلیت طلایی در شکلات‌هایش، فقط به پنج بچه اجازه دهد تا از کارخانه عجیب او بازدید کنند. «چارلی باکت» در خانواده‌ای بسیار فقیر زندگی می‌کند که فقط سالی یک‌بار، آن هم روز تولدش می‌تواند شکلات وانکا بخرد؛ اما محال است که او بتواند برنده خوش‌شانس یکی از این بلیت‌ها شود. این داستان تربیت اشتباه کودکان را نقد می‌کند و برابری فرصت میان کودکان فقیر و دیگر کودکان را ترویج می‌دهد.

زیست شناسی از نخستین علوم مورد توجه بشر است. موفقیتهای بشر در تکثیر و پرورش گیاهان و تغییراتی که در نژاد دامها داده است، از توجه او به زیست‌شناسی و علم وراثت یا ژنتیک حکایت دارد. نویسنده در این جلد از مجموعۀ "همراه با علم، همگام با دانشمندان" زندگی دانشمندی به نام "گرگور مندل" و کارهای علمی را در زمینۀ ژنتیک بررسی کرده است. این دانشمند روی بوته‌های نخود فرنگی تحقیقاتی انجام داد و توانست "اصول وراثت" را کشف کند. او با آزمایش‌های بیشتر متوجه شد که هر صفت ارثی به دو عامل وابسته است که فرزندان یکی از آن‌ها را از پدر و دیگری را از مادر می‌گیرند.

کتاب حاوی داستان‌هایی درباره بهلول است. در ابتدای کتاب، بهلول این‌چنین معرفی می‌شود: «وهب بن عمرو»، شیخ و عالِم شهر، پسرعموی هارون‌الرشید و از یاران امام موسی‌بن جعفر (ع)، خود را به دیوانگی می‌زند تا هارون نتواند از او فتوای کشتن امام را بگیرد. هارون این موضوع را می‌داند؛ اما چون نمی‌خواهد فرد دیگری از خاندانش را بکشد، چیزی نمی‌گوید. مدت‌ها می‌گذرد و کنایه‌ها و طعنه‌های وهب دهان به دهان می‌گردد و خنده را به چهره همه، حتی بر چهره هارون می‌نشاند. از آن به بعد، وهب بن عمرو، بهلول، یعنی آدم خنده‌رو و با نشاط، نام می‌گیرد.

نویسنده در این کتاب به دنیای سیاره‌های غول‌پیکر چون مشتری، زحل، اورانوس و نپتون سفر کرده است. این سیارات سنگی نیستند و از جنس گاز یا یخ‌اند. هدف از این سفر اکتشاف در سیارات سرد، تاریک و خطرناک منظومۀ شمسی است. "منظومۀ شمسی نزدیک‌ترین ستاره به کرۀ زمین و دیگر اجرام آسمانی است که به دور خورشید می‌چرخد" قمرها و سایر اجرام آسمانی، دانستنی‌های ضروری، نکات ایمنی برای مسافران فضا، راز حلقه‌های زحل، ستارگان دنباله‌دار و فراسوی سیارات عناوین دیگر بخشهای این کتاب است

نویسنده در این کتاب، خواننده را برای یک سفر فضایی تخیلی در جهان هستی با خود همراه می‌کند. از خورشید که نزدیک‌ترین ستاره به زمین است شروع میکند و پس از گذشتن از کنار اجرام آسمانی، با چرخۀ حیات یک ستاره آشنا می‌شود. به شهرک ستارگان یا کهکشان‌ها می‌رود. در ادامۀ این سفر با طی کردن مسافت‌هایی که میلیون‎ها سال نوری طول می‌کشد، وارد جهان هستی می‌شود و انواع کهکشان‌ها را مشاهده می‌کند. شراره‌ها و لکه‌های خورشیدی، تولد یک ستاره، ستارگان جوان، غول‌های قرمز، سحابی‌های سیارهای، سیاه‌چاله‌ها و کهکشان‌ها از مباحث مطرح شده در کتاب‌اند.

مرز فضا از ارتفاع صد کیلومتری از سطح زمین شروع میشود، اما نیروی گرانش زمین هر چیزی را که بخواهد از سطح زمین ارتفاع بگیرد، به سمت پایین می‌کشد. در این کتاب، خواننده به همراه نویسنده به یک سفر فضایی تخیلی می‌رود با حال و هوای فضانورد بودن آشنا میشود. او می‌آموزد که چگونه یک سفینۀ فضایی کرۀ زمین را به سوی منظومۀ شمسی ترک می‌کند. همچنین، دشواری‎های سفرهای فضایی و خطرات آن را مشاهده میکند. کتاب حاوی تصاویر واقعی از هر موضوع مطرح شده است و در انتها پس از واژه‌نامه ،چند پرسش کوتاه برای علاقه‌مندان گنجانده شده است.