تاریخ ایران

کتاب پیش رو از مجموعه سرگذشت استعمار، درباره قسمتی از دوره قاجار و وقایع زمان ناصرالدین شاه و مقدمات تغییر حاکمیت در ایران است. در همین روزهاست که جاسوسان خارجی، به ویژه انگلیسی در اقصی نقاط ایران و با نام تاجر یا مسافر شروع به نفوذ در ایران می‌کنند. در جایی دیگر به شاهزاده‌ها اشاره می‌کند که از عوامل ضعف حکومت داخلی بودند و امیر کبیر که صدر اعظم ایران شده بود حقوق و حدود اختیارات آن‌ها را محدود کرد. این اثر به موضوعات دیگری نیز اشاره دارد از جمله خبر مرگ عباس میرزا، فکر کشتن قائم مقام فراهانی به وسیله انگلیسی‌ها، اوضاع افغانستان و فرمانروایان آن و.... دوران احمد شاه قاجار و به تدریج پیدایش مخالفانی مانند قزاق‌ها و میرزا کوچک خان و شروع جنگ جهانی از دیگر مباحث این کتاب است.

در کتاب حاضر نویسنده به بررسی مسائل ایران دوره قاجار، حوادث دوره فتحعلیشاه، حاکمان و نفوذ استعمار با بیانی ساده برای دانش آموزان اقدام کرده است. شروع کتاب با کریمخان‌زند و زیر نظر داشتن آقامحمدخان به وسیله او در شیراز آغاز می‌شود. چنین است که با ضعف زندیه، خاندان قاجار قدرت یافته و حکومت خود را پایه‌گذاری می‌کنند. آقامحمدخان پس از رسیدن به پادشاهی، شاهرخ آخرین بازمانده افشاریان را در فشار می‌گذارد تا جای گنج‌های نادرشاه را بگوید. فتحعلیشاه نیز از پادشاهان قاجاریه است و در خوش‌گذرانی معروف است. با ادامه مطالعه این اثر، داستان‌هایی با عنوان"این کشور بیچاره می‌شود"، "کمین"، "دختری به نام طوطی"، "جوانه‌های آتش" و"شیر پیر در قصر امپراتور" وچند متن دیگر را خواهید خواند. در این صورت است که خواننده با مسائل ایران در طول تاریخ مورد نظر آشنا شده و از کم و کیف ارتباطات سیاسی و نظامی این کشور تا حدی اطلاع می‌یابد.

کتاب حاضر داستان به تخت نشستن نادر شاه افشار به شیوه‌ای داستانی است. کتاب با روایت روزهایی شروع می‌شود که روس‌ها به اردوی شاه تهماسب در مازندران آمده‌اند. اوضاع کشور نا به سامان است و خطر حمله افغان‌ها یا عثمانی‌ها حتمی است، اما تهماسب در پی خوش گذرانی است و به حرف کسی گوش نمی‌دهد. در این هنگامه و زمانی که مادر تهماسب- ملکه ایران- از ترس حمله افغان‌ها با لباس خدمتکاران فرار می‌کند مردان جنگی کشور جلسه می‌گذارند. بزرگان دو ایل افشار و قاجار جمع می‌شوند و نادر قلی افشار را به فرماندهی سربازان تهماسب انتخاب می‌کنند تا اوضاع آرام یابد. در اثر پیش رو بخش کوتاهی نیز به چگونگی روی کار آمدن حکام زندیه اشاره شده است.

اگر تاریخ را به گذشته سیاسی محدود نکنیم و آن را همه زندگی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گذشته بدانیم، می‌توانیم بگوییم که آثار تاریخی، تمام نوشته‌هایی به شمار می‌روند که حاوی اطلاعات و تصویری کامل از گذشته‌اند. کتاب حاضر، هم دربردارنده اصول و قواعد آشپزی و فواید غذاهاست و هم رخدادهای سیاسی و البته فرهنگ‌نامه‌ای از آداب و رسوم، روابط اجتماعی و اصطلاحات عامه مردم ایران در دوران قاجار است.

در طول تاریخ ایران، نان، اصلی‌ترین خوراک مردم در اغلب مناطق بوده است و تنوع فراوانی در روش‌های پخت و مواد اولیه آن وجود دارد. نویسنده در فصل‌های ابتدایی کتاب، چگونگی شروع کشاورزی و روش‌های اولیه پخت نان در ایران را شرح می‌دهد. همچنین نخستین کلمات معادل نان در نواحی مختلف را ریشه‌یابی و معرفی می‌کند. انواع غلات و دیگر محصولات کشاورزی مورد استفاده، چگونگی تهیه خمیر در مناطق روستایی، تکنیک‌های پخت نان در شهرها و روستاها از گذشته تاکنون، ازجمله مطالب کتاب است.

کتاب حاضر تاریخچۀ شکل‌گیری مدرسه را از ابتدای تاریخ واکاوی می‌کند. نویسنده از عصر بی‌مدرسه‌ای آغاز کرده، به عصر مدرسۀ مقدس که از سال 62 تا 1168 شمسی است، رسیده است. سال‌های 1170 تا 1317 شمسی را عصر مدرسۀ نجات نامیده و به عصر مدرسۀ هژمونیک رسیده که تا سال 1377 را در برمی‌گیرد و در نهایت به عصر کاغذی و سال 1398 رسیده است.

علاقه‌مندان به تاریخ، به‌خصوص تاریخ اسلام، اگر ماجرای جنگ احزاب را از نظر گذرانده باشند، بی‌تردید از نقش سلمان در حفر خندق آگاه‌اند. محتوای این کتاب، علاوه بر نقش سلمان در جنگ احزاب، به دوران کودکی و نوجوانی او، سفر دشوار او برای یافتن حقیقت و رسیدن به پیامبر اسلام و یافتن نام بامسمای سلمان، و نیز به خدمات او پس از پیامبر و در زمانۀ زمامداری خلفای راشدین، پرداخته است.

پرداختن به حوادث تاریخی و به‌خصوص زندگی بعضی از مشاهیر، کاری است که این کتاب پیش گرفته‌است؛ البته با یک تفاوت بزرگ. زبان بیان داستان در این کتاب طنز است. این کتاب روایت‌ طنزآمیز نویسنده است از زندگی هفت شخصیت تاریخی. این افراد عبارت‌اند از: چنگیزخان مغول؛ تیمور لنگ؛ ناصرالدین شاه؛ هارون‌الرشید؛ ناپلئون؛ کریستف کلمب؛ مارکوپولو.

این کتاب به نقد و ارزیابی گفتمان‌های سیاسی و اجتماعی مطرح در جمهوری اسلامی ایران از دوم خرداد 76 تا 22 خرداد 88 پرداخته است. نویسنده با تبیین، ارزیابی و مقایسۀ دو گفتمان «اصلاح‌طلبی» و «اصول‌گرایی عدالت‌خواه» کوشیده است دلایل محوری و فرعی هر گفتمان را بازشناسد، و تحلیل و آسیب‌شناسی کند.

کتاب حاضر شامل مجموعه مقاله‌هایی است که در بیستمین سال پیروزی انقلاب اسلامی تدوین و منتشر شدند. مقایسۀ وضعیت امروز آرزوهای ضدانقلاب با بیست سال پیش، استحکام و ریشه‌دارتر شدن جریان انقلاب و اندیشۀ امام خمینی را نشان می‌دهد. مقاله‌ها از سرشناسان حوزۀ خود هستند و در چند دسته ارائه‌شده‌اند: مبانی نظری اندیشۀ انقلاب اسلامی؛ زمینه‌ها و عوامل مؤثر در انقلاب؛ انقلاب اسلامی در نگاه دیگران؛ چالش‌های بیست‌ساله؛ نقد و ارزیابی برخی از دستاوردها؛ نگاهی به آینده.