طیف اتیسم

والدین کودکان دارای نیازهای خاص در زندگی با چالش‌های زیادی روبه‌رو می‌شوند. کتاب حاضر راهنمایی عملی است که خطوط مداخله در خانه و مراکز آموزشی را با تأکید بر تحلیل رفتار کاربردی برای کودکان دچار اتیسم و سایر کودکان خاص ترسیم می‌کند. در بخش‌های اول و دوم کتاب اصطلاحات و روش‌های عملی تشریح شده‌اند. در بخش سوم سؤال‌های رایج والدین این کودکان مطرح و مداخلات مبتنی بر اصول تحلیل رفتاری ارائه‌شده‌اند. نویسنده کوشیده است به والدین بیاموزد چگونه به فرزندشان فرصت دهند تا موارد آموخته‌شده را تعمیم دهد.

یکی از مشکلات مهم خانواده‌های دارای کودکان طیف اتیسم، دغدغۀ مسائلی چون آیندۀ شغلی و استقلال حرفه‌ای آ‌ن‌هاست. نویسندۀ این کتاب کوشیده است مخاطب را با مقولۀ توان‌بخشی حرفه‌ای بیشتر آشنا کند تا این نوجوانان در محیط حرفه‌ای مهارت‌های اجتماعی را در تعامل با دیگران داشته‌باشند و نیز ارتباط آ‌ن‌ها با محیط بهتر شود. معرفی اختلال طیف اتیسم، توان‌بخشی حرفه‌ای و فعالیت‌های لازم برای این توان‌بخشی، محتوای کتاب را تشکیل می‌دهد.

در کنار مداخله‌ها و رویکردهای درمانی، آموزشی و توان‌بخشی به کودکان طیف اتیسم، تئاتر درمانی از جمله رویکردهای مؤثر است. در این کتاب، با توجه به علائم و نشانه‌های کودکان و نوجوانان مبتلا به اتیسم، و توانمندی‌های آن‌ها، تکنیک‌های تئاتر درمانی ارائه‌شده‌اند تا خانواده‌ها و مربیان اتیسم در بهبود مشکلات کودکان از آن‌ها استفاده کنند. تکنیک‌ها 11 مورد هستند و علاوه بر سادگی زیاد، توسط مؤلفان کتاب، در کار با کودکان مبتلا تجربه‌شد‌ه‌اند.

کار مربی و درمانگر اوتیسم کمک به ارتقای مهارت‌های کودکان مبتلاست تا کمتر رنج و ناکامی را تجربه کنند. در این کتاب، در دو فصل، به مسائل و اختلال‌های طیف اوتیسم و پژوهش‌های مرتبط نگاهی شده‌است. سپس در فصل سوم، شانزده تمرین در شکل یک برنامۀ هنر درمانی، با هدف کاهش و بهبود علائم مشترک این کودکان، عرضه شده‌اند. تمرین‌ها کاربردی هستند و به عنوان نمونه در اختیار خانواده‌ها کودکان مبتلا و مربیان و درمانگران قرار گرفته‌اند.

درمان کودکان طیف اتیسم و توان‌بخشی به ‌آنان اهمیت بسیاری دارد و همواره روش‌های جدیدی برای آن پیشنهاد می‌شوند. در این کتاب، برنامه‌هایی برای آشنایی با نحوۀ آموزش کودکان مبتلا عرضه‌شده‌اند. مبانی برنامه‌‌ریزی آموزشی کودکان دچار اتیسم در شش فصل عبارت‌اند از: «اطلاعات کلی در زمینۀ شرطی‌سازی و پاداش‌دهی و سرنخ‌ها، برنامه‌های مربوط به توجه و تمرکز و تقلید و تطابق، آموزش مهارت‌های خودیاری، مهارت‌های گفتاری وروش‌های ایجاد صوت در کودکان مبتلا، مهارت‌های شناختی، و برنامه‌های مرتبط با مهارت‌های حرکتی درشت و ظریف.

تشخیص، آموزش و توان‌بخشی افراد استثنایی به آموزش‌ها و مهارت‌هایی نیاز دارد. نویسندۀ کتاب حاضر کوشیده است اطلاعات اساسی مورد نیاز را برای کمک به اهل فن در مسائل توانبخشی استثنایی در این کتاب گردآورد. رویکرد این کتاب درمان به شیوۀ شخص محور است که مهم‌ترین حیطة‌های مورد توجه آن عبارت‌اند از: مدیریت خود، مهارت‌های اجتماعی، شرکت در جامعه و امنیت. نویسنده دیدگاه‌ها و روش‌های مختلف را در هم آمیخته و در 14 فصل به موضوع پرداخته است. «انواع اختلال‌های ارتباطی، ناتوانی یادگیری، عقب ماندگی ذهنی، اختلال‌های رفتاری هیجانی، آسیب‌های شنوایی، بینایی و جسمی، اختلال‌های طیف اتیسم و ناتوانی‌های شدید چندگانه» از دیگر موضوعات این کتاب هستند.

دانش و آگاهی انسان دربارۀ دنیای اجتماعی و شناخت احساسات و اعمال دیگران و ایجاد روابط سازگارانه با آن‌ها شناخت اجتماعی نامیده می‌شود. کودکان دارای رشد عادی توانایی برقراری مهارت‌های شناختی اجتماعی را کسب می‌کنند، اما کودکان دچار اتیسم قادر به این مهم نیستند. کتاب حاضر می‌کوشد در 17 فصل اطلاعاتی دراین باره به مخاطبان بدهد. یادگیری اجتماعی، شناخت اجتماعی و رشد این شناخت اولین فصل‌های کتاب هستند. در فصل‌های بعد موضوع «کفایت اجتماعی و کوری ذهن» مطرح می‌شود. چندین فصل از کتاب اختصاص دارد به بیان و توضیح نظریه‌هایی مثل «وانمودسازی، تقلید و هم‌نوایی، توجه مشترک، انسجام مرکزی، نرون‌های آینه‌ای، کارکردهای اجرایی، یکپارچه‌سازی حسی». در فصل هفدهم کتاب انواع هیجان ها برشمرده‌شده‌اند.

اختلال ‌های طیف اتیسم نقص عصب تحولی هستند و موجب محدودیت شناختی و رفتاری می‌شوند و افراد مبتلا درک درستی از واقعیت‌های جاری ندارند. مولف در کتاب حاضر کوشیده است اختلال اتیسم را به طور کامل و با تمام جزئیات آن به مخاطب بشناساند. کتاب در نه فصل تدوین شده و در ابتدا «تاریخچه و سیر تحول، انواع اختلال‌های طیف اتیسم، ارزیابی و تشخیص اختلال‌های اتیسم، اختلال اتیسم و ویژگی‌های افراد مبتلا به اتیسم» مطرح شده‌اند. در ادامه، نویسنده دربارۀ علت شناسی اتیسم و نیز مداخله و راه‌های درمان بحث کرده است. در فصل آخر نیز رفتار کودک اتیستی به طور کارکردی ارزیابی شده است.

توانایی کودک در احساس، درک و سازمان‌دهی اطلاعات حسی از محیط و بدن را یکپارچگی حسی گویند. این کتاب می‌کوشد در زمینۀ رفتار‌ها و علائم مرتبط با اختلال عملکرد یکپارچگی حسی و مسائل حسی اطلاعاتی به مخاطب بدهد و به طور خاص بر اختلال اتیسم، بیش فعالی ونقص توجه، ناتوانی‌های یادگیری و اختلال دوقطبی متمرکز است. در واقع قصد دارد به مخاطب کمک کند کودکان مبتلا به درجات شدید اختلال عملکرد حسی را تشخیص دهد تا با روش‌ها و مداخلات درمانی به بهبود آن‌ها کمک کند. نویسنده به والدین کمک می‌کند در تصمیم‌گیری ها، اهداف و راهنمایی‌های لازم در زندگی چنین کودکی، از هفت ماهگی تا بزرگ‌سالی، سهیم باشند. در این کتاب، برخی روش‌های مدیریت اختلال عملکرد حسی، اهمیت شناسایی زود‌هنگام، و روش‌ها و مداخلات درمانی قابل اجرا در خانه و مدرسه به بحث گذاشته شده‌اند.

تغییرات منظمی که در طول زمان در فرایند دانستن، فهمیدن، یادآوری و اندیشیدن رخ می دهند، رشد شناختی نامیده می‌شوند. در کتاب حاضر، مخاطب با مفاهیم و نظریه‌های این نظریه آشنا می شود، مراحل رشد شناختی پیازه را می‌خواند، با نظریۀ ویگوتسکی در این باره و مراحل رشد زبان از نظر او آشنا می شود، کاربردهای آموزشی نظریۀ ویگوتسکی را می فهمد و سپس با نظریه‌های رشد شناختی برونر و دیدگاه‌ها و مدل‌های پردازش اطلاعات از نظر او آشنا می شود. در فصل دوم کتاب با فرایند های اساسی در رشد شناختی روبه‌رو می شود. در فصل بعد، دربارۀ فلسفه ورزی در کودکان نکاتی می‌خواند. در فصل چهارم، با عنوان «رشد شناختی کودکان دوزبانه»، از رشد فرازبانی دوزبانه‌ها و رشد مغزی، رشد حافظه و رشد تئوری ذهن آنان مطلع می‌شود. در فصل پنجم باب جدیدی گشوده می‌شود و اختلالات رشد شناختی شامل ناتوانی های یادگیری، گفتار، شنوایی و زبان عرضه می شوند. در فصل ششم رشد شناختی در دوران کودکی به عنوان یک مهارت و در فصل آخر نیز اثر حد واسط رشد شناختی در گسترش نگرانی کودکان مطرح است.