متوسطه نظری

کتاب پیش رو درباره عبدالرحمن جامی، شعر و آثار اوست. او در نگارش بهارستان به گلستان سعدی نظر داشته است و البته انشایی ساده‌تر از شاعر شیراز دارد. بهارستان جامی در هشت روضه با موضوعات و حکایات گوناگون نگاشته شده است. در اثر حاضر 63حکایت دیده می‌شود. سخت‌ترین روز، اشتباه اسکندر، آفتابه دزد، وزارت یا تجارت، توبه، کودک زرنگ و... از جمله عنوان‌ حکایت‌های موجود است. آن‌چه در اینجا دیده می‌شود استفاده از نثر ساده امروزی در بازنویسی و بازآفرینی مطالب برای فهم همگانی و سریع خواننده، به ویژه مخاطب نوجوان است. شخصیت‌های حاضر در این حکایت‌ها معمولا از پادشاهان، غلامان، درویشان، تاجران، خلفا گرفته تا حیواناتی مانند موش، سگ گله، شتر و کبوتر است. آن چنان که در گلستان نیز هست، در بهارستان هم در کنار هر متن منثور، ابیاتی در تایید یا تکمیل اثر نوشته شده است.

این کتاب مشتمل بر پنج حکایت از کتاب «سیاستنامه»، اثر «خواجه نظام‌الملک» با عنوان‌های «خیانت راست روشن»، «عضدالدوله و قاضی خائن»، «حکایت پارچه‌فروش و مردان کوهستان»، و... است. این حکایت‌ها شامل پندواندرزهای خودِ خواجه نظام‌الملک در زمینه راه‌ورسم فرمانروایی، کشورداری، اخلاق، و سیاست پادشاهان است.

داستان این کتاب درباره پسر نوجوانی به‌نام «اباذر» است. قهرمانی که در میانه بلا تنهاست؛ بلایی نه از جنس کَل‌کَل‌های نوجوانی، بلکه خطرهایی که می‌تواند تا گرفتن جان او پیش رود. اباذر گیر افتاده در دستان دو همکلاسی قلدر که سرش را از شکاف برج «کهنه قالا» آویزان کرده‌اند. وقتی اباذر آسمان بالای سرِ قلعه تاریخی در «مشکین‌شهر» را می‌بیند، ترس تمام وجودش را دربرمی‌گیرد. همکلاسی‌هایش می‌خواهند او دست از سرِ دختری به نام «گل‌آرا» بردارد و عشق او را فراموش کند.

قهرمان داستان دختری نوجوان است که مادرش در بیمارستان بستری است. او به دنبال دفترچه بیمه مادرش، دفتر خاطرات مادربزرگش را پیدا می‌کند. دفتر شامل یادداشت‌های روزانه‌ای است که خیلی ساده و صمیمی نوشته شده است. نویسنده، یعنی مادربزرگ، عاشق مردی به نام «حمید» بوده است! اما قهرمان داستان مطمئن است که اسم پدربزرگش حمید نبوده! او با خواندن این یادداشت‌ها وارد مسائل سیاسی قبل از انقلاب می‌شود و... .

این کتاب مجموعه‌ای از پانزده داستان کوتاه است که به قلم نویسندگان مختلفی به رشته تحریر درآمده است. داستان «جوجه عمه ربابه»، سومین داستان این کتاب، از جوجه‌هایی سخن می‌گوید که عمه مادر به خانه می‌آورد. او برای عیددیدنی آمده و چون جوجه‌ها را نمی‌توانسته تنها بگذارد، همراهش آورده است؛ اما جوجه‌ها باعث می‌شوند تا قهرمان داستان به دردسر بیفتد و مرتب گوشش پیچانده شود!

«پولیانا»، دختربچه‌ 11‌ساله‌ای است که بعد از درگذشت والدینش مجبور می‌شود نزد خاله‌اش، دوشیزه «پولی» و خدمتکارش، ‌ «نانسی» زندگی کند. او با روحیه‌ شادش دنبال راهی برای خوشحال کردن مردمی است که با آن‌ها روبه‌رو می‌شود. او برای روزها و شرایط سخت‌اش، بازی مخصوصی دارد‌ و در آن بازی به‌دنبال تمرکز روی شادی و تقویت روحیه در شرایط سخت زندگی است. اما یک روز، اتفاق وحشتناکی رخ می‌دهد... .

در مجموعه 15جلدی «سرگذشت استعمار» به بیان تاریخ مستند استعمار، پرداخته می‌شود. روان بودن روایت یکی از نقاط قوت مجموعه است. نویسنده، تلاش کرده با زبان ساده مخاطب را با فرآیند تاریخی 300ساله استعمار آشنا سازد و سعی کرده با مفاهیم داستان، چالش ایجاد کند. «یک تیر و سه نشان»، «نبرد دوم»، «روزی که رنگ خورشید سرخ شد»، «عامل نارنجی»، و «اسمیت عربده‌کش» برخی از عناوین داستان‌های جلد پانزدهم هستند که بیشتر بر استعمار انگلیسی‌ها متمرکز است. در این داستان، جنگ تمام‌عیاری آغاز می‌شود و ناوگان انگلیس بندرهای چین را گلوله‌باران می‌کند. چینی‌هایی که در تمام این سال‌ها به فکر ساختن نیروی دریایی قوی نبودند، نمی‌توانستند با قدرتمندترین نیروی دریایی جهان مقابله کنند و... .

در مجموعه 15جلدی «سرگذشت استعمار» به بیان تاریخ مستند استعمار، پرداخته می‌شود. روان بودن روایت یکی از نقاط قوت مجموعه است. نویسنده، تلاش کرده با زبان ساده مخاطب را با فرآیند تاریخی 300ساله استعمار آشنا سازد و سعی کرده با مفاهیم داستان، چالش ایجاد کند. «سرهنگ بی‌سواد»، «روش انگلیسی»، «پرتغال می‌خواهد بماند»، و «بریدن کیک افریقا»، برخی از عناوین داستان‌های جلد چهاردهم هستند. «ناپلئون بناپارت»، سردار فرانسوی در سال 1798م، با 198کشتی و 540هزار سرباز برای تصرف سرزمین مصر، کشورش را ترک کرد. هنوز کشتی‌های ناپلئون به ساحل مصر نرسیده بودند که او پیامی برای مردم مصر فرستاد و در پایان، آن را با نام «ژنرال علی پاشا» امضا کرد و مدعی بود، مسلمان شده است...؛ که داستان آن را در کتاب می‌خوانید.

کتاب حاضر تاریخ نفت و کشورهای ذینفع، از ابتدا تا به حال و به شیوه‌ای داستان‌گونه و ساده است. در آن از اروپایی‌هایی که قاره آمریکا را کشف کردند، دنبال اکسیر جوانی بودند و روغنی که به راحتی آتش می‌گرفت؛ سخن به میان آمده است. در ایران بار اول باستان‌شناسی فرانسوی که در اطراف شهر شوش به دنبال آثار عتیقه بود، در مقاله‌ای نوشت که در ایران نفت هم پیدا می‌شود. با شنیدن این خبر ویلیام ناکس دارسی نمایندگان خود را به ایران و پیش مظفرالدین شاه برای مذاکره درباره نفت، فرستاد. برای اطلاع بیشتر از سرگذشت کشورهای دارای نفت و دولت‌های خواهان آن، در این کتاب عنوان‌های دیگری نیز وجود دارد. "قرمزپوش اسرار داروی شفابخش را به سفیدها می‌گوید"، "سرهنگ قلابی به نفت رسید"، "جاسوس استاندارد"، "شترسوار عرب در مکزیک"، "اوپک" و "ماجرا هنوز تمام نشده" و چند موضوع دیگر از عنوان‌های این کتاب است.

کتاب پیش رو از مجموعه سرگذشت استعمار، درباره قسمتی از دوره قاجار و وقایع زمان ناصرالدین شاه و مقدمات تغییر حاکمیت در ایران است. در همین روزهاست که جاسوسان خارجی، به ویژه انگلیسی در اقصی نقاط ایران و با نام تاجر یا مسافر شروع به نفوذ در ایران می‌کنند. در جایی دیگر به شاهزاده‌ها اشاره می‌کند که از عوامل ضعف حکومت داخلی بودند و امیر کبیر که صدر اعظم ایران شده بود حقوق و حدود اختیارات آن‌ها را محدود کرد. این اثر به موضوعات دیگری نیز اشاره دارد از جمله خبر مرگ عباس میرزا، فکر کشتن قائم مقام فراهانی به وسیله انگلیسی‌ها، اوضاع افغانستان و فرمانروایان آن و.... دوران احمد شاه قاجار و به تدریج پیدایش مخالفانی مانند قزاق‌ها و میرزا کوچک خان و شروع جنگ جهانی از دیگر مباحث این کتاب است.