ابتدایی

به شهادت تاریخ، تمدن اسلامی ارزنده‌ترین مهم را در غنای اندیشه و پیشبرد تمدن بشر دانسته است. در این میان سهم نخبگان مسلمان ایرانی به قدری چشمگیر است که فلسفه، طب، ریاضیات، عرفان و ادبیات بیشتر تجلی خود را مدیون ایرانیان است. این دفتر به منظور معرفی بزرگان تمدن‌ساز، به شرح زندگی ابوالمعالی عبدالله‌ بن ابی‌بکر معروف به عین‌القضات همدانی اختصاص دارد.

داستان زندگی میرزا علی آقا تبریزی مشهور به «ثقة‌الاسلام تبریزی» یا « ثقة الاسلام دوم» را در این کتاب مطالعه خواهید کرد. ایشان از علمای آذربایجان و از مشروطه‌خواهان ایرانی و پیشوای شیخیه تبریز هستند که «مرأة‌الکتب» و «بث‌الشکوی» از آثار به‌جای مانده ایشان است. تبریزی به مشروطه مشروعه معتقد بود و تلاش می‌کرد تا سلطنت را محدود کند. تأسیس «دارالشورا» برای مقابله با تلاش دولت‌های خارجی در تضعیف اسلام، از اقدامات ایشان بوده است.

روایت داستانی پیش رو به زندگی ابوسهل عیسی‌بن‌یحیی‌بن ابراهیم‌ المسیحی‌الجرجانی، دانشمند و پزشک ایرانی نیمه دوم قرن چهارم و هم دوره ابن‌سینا اختصاص دارد. وی در خوارزم، در دربار ابو‌العباس مأمون خوارزمشاه زندگی می‌کرد که در سال ۴۳۰ هجری در گذشت. مشهورترین کتاب او « المائة فی الصناعة الطبیبة» نام دارد که کتابی بزرگ در علم پزشکی است.

این کتاب به داستان زندگی ابوعلی حسین‌بن‌عبدالله‌بن‌حسن‌بن‌علی‌بن‌سینا، معروف به ابو‌علی‌سینا، اختصاص دارد که در غرب از او با نام «اوی سنا» یاد می‌شود. از این پزشک و شاعر ایرانی که از مشهورترین و تاثیر‌گذارترین فیلسوفان و دانشمندان ایران زمین است، آثاری چون « قانون» در طب و «شفا» و... به یادگار مانده است.

داستان زندگی محمدحسین بهجت تبریزی، متخلص به شهریار، شاعر ایرانی اهل آذربایجان که به زبان‌های ترکی آذربایجانی و فارسی شعر سروده، در این کتاب آمده است. مهم‌ترین اثر استاد شهریار، منظومه «حیدر بابایه سلام» است که از شاهکارهای ادبیات ترکی به‌شمار می‌آید. هدف از ارائه این اثر معرفی یکی از بزرگان شعر ایران به کودکان و نوجوانان بوده است.

متوکل خلیفه عباسی، از جایگاه امام هادی(ع) در بین مردم می‌ترسد و همیشه در دلش وحشت دارد. به علت خبرهای دروغی که از امام به خلیفه می‌رسد، خلیفه عصبانی شده و با تحریک پسرش معتز، تصمیم به قتل امام می‌گیرد. خلیفه نقشه‌ای می‌کشد و امام را به قصر فرا می‌خواند. او چهار شمشیرزن حرفه‌ای استخدام کرده که به محض ورود امام ایشان را به قتل برسانند.

ابوموسی در حکومت متوکل، خلیفه عباسی، مقامی دارد، ولی از دوستداران امام هادی(ع) است و گاهی نزد امام می‌رود و در کارها با ایشان مشورت می‌کند. مدتی است که ابوموسی احساس می‌کند، رفتارمتوکل با او سرد شده و مثل همیشه نیست. نگرانی او به جایی می‌رسد که دیگر نزد خلیفه نمی‌رود. مأموران چندین بار به در خانۀ او می‌روند، ولی او پنهان می‌شود. تا اینکه این مسئله را با امام در میان می‌گذارد.

متوکل عباسی، مردی مسیحی را نزد خود فرا می‌خواند. مرد مسیحی که بسیار نگران و پریشان است، نزد دوست مسلمان خود می‌رود و ماجرا را تعریف می‌کند و می‌گوید صد سکه نذر امام هادی(ع) کرده است. مرد به مرکز خلافت می‌رود، ولی قبل از دیدارش با خلیفه، امام هادی(ع) را ملاقات می‌کند و با آرامش نزد خلیفه می‌رود.

مردی که خداوند همه نعمت‌ها را به او بخشیده است، راز خوشبختی خود را برای اطرافیانش برملا می‌کند. او در جوانی فقیر و تنگدست بوده تا اینکه امام هادی(ع) را ملاقات می‌کند. او با دیدن صورت زیبا و نورانی امام در دل برای سلامتی ایشان دعا می‌کند. امام از خدا می‌خواهد که عمر طولانی و مال و فرزند بسیار به او ببخشد و مشکلاتش حل شود.

این قصه بخشی از زندگی امام هادی(ع) را روایت می‌کند. متوکل عباسی، خلیفه وقت و از مخالفان امام هادی(ع) درصدد است تا با آزردن امام و طراحی نقشه‌های مختلف ایشان را نزد مردم تحقیر کند. نقشه متوکل و نزدیکانش، با عنایت خدواند متعال به گونه‌ای دیگر اجرا می‌شود و متوکل عباسی یک‌بار دیگر شکست می‌خورد.