علوم قرآنی

اثر پیش‌رو، زوایای مبهم وجود آیات ناسخ و منسوخ در کلام ایزدی را بر اساس مستندات اهل سنت، مورد بررسی قرار داده و به ارائه ایرادات مستدل علیه دعاوی مدعیان ناآگاه می‌پردازد. نگارنده ضمن تعریف و تبیین مفهوم نسخ و بیان شرایط و دامنه و انواع آن به بررسی 564 آیه پرداخته که عده‌ای گمان بر منسوخ بودن آنها دارند. این بحث را با آیاتی از سوره "بقره" شروع و با آیه‌ای که در سوره "الکافرون" است به پایان می‌رساند و این آیات را با بهره‌مندی از دانش کافی بر علم فقه، بلاغه، منطق، فلسفه و کلام و همراه با اعتقاد و ایمان راسخ و عقل و شجاعت و شهامت در میدان دفاع از اسلام و قرآن با کسانی به مناقشه برخاسته‌ است که معتقد به منسوخ بودن این آیات هستند.

بر کسی پوشیده نیست که شناخت واژگان و حالات هر زبانی، کلید اصلی و گام نخست در فهم آن زبان است. از این‌رو، کسی که کلیدواژگان قرآن کریم را به‌خوبی فهم نکرده باشد،‌گشوده شدن باب اندیشه صحیح و فهم جملات و نظم آیات برایش سخت و دشوار خواهد بود. این کتاب واژه‌نامه‌ای است که با تکیه بر کتاب‌های تفسیر و غریب‌القرآن قدیم و جدید نگاشته شده و به بیان معانی الفاظ قرآنی پرداخته است.

کتاب حاضر که مشتمل بر آرا و نظرات علامه طباطبایی است، به بررسی حقیقت کتاب قرآن، کلمه، کلام و آیه به ‌عنوان عناصری از هستی از دیدگاه قرآن می‌پردازد. عناصری که هر یک به خودی خود معرفت و جلوه‌گر حق در عالم هستند. علم یافتن انسان به این حقیقت انسان را به مقام «عالم امر» که مقام اراده رحمت خداوند است، سوق می‌دهد.

خداوند در قرآن با ترسیم جلوه‌های حُسن در آفرینش، ضمن آنکه همگان را به توحید فرا می‌خواند، غایت خلقت انسان را در نظام عالم بیان می‌کند. این کتاب مشتمل بر آرای علامه طباطبایی است که به بررسی و تحلیل جلوه‌های حُسن در آفرینش در چهار حوزه «قرآن و امام»، «هستی»، «انسان» و «جامعه» با طرح موضوعاتی چون نحوه پدیداری فصول، روز و شب، ذی‌شعور بودن موجودات و... می‌پردازد.

این پژوهش، حاصل توجه به اهمیت مشاهده در راستای توانمندی انسان در دستیابی به تمامی علوم و درک حقایق هستی است و با انگیزة شناساندن آن با استفاده از پرورش مهارت‌های مختلف شکل گرفته است. در این مسیر با عنایت به آیات قرآن و روایات، انواع مشاهده و روش بهره‌برداری از آن تبیین شده است. از دستاوردهای آن علم به وجود مراتب مشاهده متناسب با مراتب وجودی انسان است.

آشنایی با واژه‌های قرآن، یکی از پایه‌های اصلی فرایند آموزش ترجمه، مفاهیم و تفسیر قرآن است. این کتاب اثری آموزشی است که با هدف آموزش واژه‌های قرآن برای قرآن‌آموزان به ترتیب الفبایی و با ارائه مشتقات گوناگون هر ماده در قرآن به‌صورت مجزا و با طرح‌ مثال‌های قرآنی برای معانی گوناگون هر ماده به رشته تحریر درآمده است. شرح و توضیح برخی از عبارات کنایی قرآن از ویژگی‌های این اثر آموزشی است.

مسئله حفظ قرآن به عنوان یک سنت و عبادت بزرگ همیشه در میان مسلمانان بوده و هست. پیامبر (ص) که اولین حافظ کل قرآن بودند، این امر را به مسلمین توصیه می‌کردند. با نگاهی به دیدگاه بزرگان دین اهمیت حفظ قرآن، فواید و آثار آن بازگو شده و عوامل تأثیرگذار مثبت و منفی بر یادگیری تشریح شده است. نیز شیوه‌های حفظ کردن قرآن و پایه‌های اصلی آن بیان شده است.

تدبر تربیتی در آیات نوعی سیاق قرآنی است که درباره یکی از سوره‌های قرآن یا در میان سوره‌های قرآن انجام می‌پذیرد. مخاطب تدبر در قرآن باید بداند که تدبر در قرآن اولیه، لایه مهم فهم معنای قرآن است. در این نوشتار، مبادی، مبانی و روش فهم تدبیر خدای حکیم در کتاب قرآن کریم که فهم لایه‌های معرفتی، ذوقی، شهودی و مصادیق در تطبیق را مسیر می‌سازد، بررسی شده‌اند.

این کتاب پژوهشی تفسیری درباره جزء27 قرآن کریم، از سوره «حدید» تا سوره «طور» است. در هر سوره به ترتیب، شناسه، متن عربی، ترجمه لفظی و آیه به آیه و ساختار سوره، تعداد سیاق‌ها و تفسیر آیات در سیاق‌های معرفی شده، مکی و مدنی بودن و پیام‌های سوره مورد توجه قرار گرفته است.

در این کتاب به معرفی و شرح قواعد تفسیری قرآن کریم پرداخته شده است. در این راستا، با بیان استدلال‌ها و مثال‌های مختلف، اثر برخی از قاعده‌ها به خوبی روشن می‌شود و تقدم‌ها و تأخرهای ساختاری در تفسیر توضیح داده می‌شود. همچنین در آغاز هر فصل اهداف آموزشی و در پایان آن چکیده فصل، پرسش‌هایی برای خودآزمایی و مسائلی متناسب با مطالب آن فصل‌ها برای پژوهش پیشنهاد شده است.