علوم تربیتی

خوانندگان اهل مطالعه و آنانی که هدفشان کسب دانش است، کتاب «چگونه کتاب بخوانیم» را می‌شناسند. این کتاب 75 سال پیش چاپ شد، اما همچنان با اقبال روبه‌روست و در واقع یکی از «کلاسیک‌های زندۀ جهان» محسوب می‌شود. در این کتاب، تکنیک‌های کاملاً مفیدی برای رده‌بندی موضوعی کتاب‌ها، خوانش هوشمندانۀ متن و ارتباط سازندۀ خواننده با نویسنده ارائه شده‌اند و میان چها سطح «خوانش ابتدایی، اجمالی، تحلیلی و منطقی» و « ادراک، تفکر و یادگیری» تمایز ایجاد شد‌ه‌است.

والدین می‌دانند که نباید اشتباه کنند اما در تله‌های تربیتی گرفتار می‌شوند و به درستی نمی‌دانند چه کار باید بکنند. در ابتدای این کتاب مباحثی چون لازمه‌های پذیرفتن نقش والدین، فرزندپروری و اشتباهات والدین در فرزندپروری مطرح شده است. در انتهای هر بخش یک کاربرگ برای نوشتن اهداف والدین از تربیت فرزندان، بیان انتظارات از فرزندان و شناخت خصوصیات تحولی و شخصیتی کودک وجود دارد. در این کتاب ضمن اشاره به 28 اشتباه والدین در رابطه با تربیت فرزندان، رفتارهای صحیح جایگزین آن‌ها نیز توضیح داده شده است.

موضوع این کتاب، چگونگی رویارویی با مسائل نوجوانان در جریان بلوغ و موارد ناشی از آن است. بلوغ را "دوران بحران" نامیده‌اند که در آن نوجوان گذر از دوران کودکی به بزرگسالی را تجربه می‌کند. نویسنده ابتدا تاریخچۀ روان‌شناسی بلوغ را بررسی کرده و پس از بیان مشکلات این دوره از نظر جسمی و روانی، راهکار‌هایی عملی همراه با توصیه‌های پزشکی برای غلبه بر این مشکلات مطرح کرده است. در بخش دیگری نیز پرسش‌ها و پاسخ‌های متداول دربارۀ تغییرات جسمی بلوغ گنجانده شده است.

نویسنده در این کتاب برای کسب موفقیت نوجوانان راهکارهایی را به شیوۀ داستانی پیشنهاد می‌کند. او معتقد است یکی از بالاترین میل‌ها و گرایش‌های انسان رسیدن به قدرت است به گونه‌ای که با رسیدن به هر امتیاز دیگری می‌خواهد مقتدرتر باشد. "داستان من"، "توی کوله پشتیت چی داری"، "تعهدی برای شروع"، "علائم انحرافی را جدی بگیرید"، "از کجا به کجا"، "شیرینی‌تو دیرتر بخور"، "مواجهه با پیچ مسائل"، "اینجا سبقت آزاده"، "مسیر دوراهه می‌شود"، "همسفر خوب نعمته" و "انتهای مسیر" عناوینی است که نویسنده داستان‌هایی را در آن‌ها مطرح کرده است.

تفاوت بین معلمان مؤثر و ضعیف در میزان دانش علمی و سواد آن‌ها نیست، بلکه در چگونگی به انجام‌رساندن دانسته‌هاست. این کتاب می‌کوشد متفاوت عمل‌کردن را به معلمان بیاموزد. چارچوب فکری معلمان موفق، برداشت آن‌ها از مشاهدۀ کلاس و دانش‌آموزان، موضوع اصلی مورد تمرکز آن‌ها، چگونگی مدیریت انرژی و زمان، و اصول تصمیم‌گیری آ‌ن‌ها از موضوعات این کتاب هستند که در نوزده فصل ارائه شده‌اند. کتاب بر نظریات و عملکردها، شیوه‌ها و تعامل در چارچوب اصلی زندگی در کلاس و مدرسه تمرکز دارد و تمام مواردی را که معلمان موفق انجام می‌دهند، شرح داده است.

نویسنده در این کتاب مهارت درست مطالعه کردن را به مخاطب آموزش می‌دهد. او ضمن بررسی عوامل مؤثر در مطالعۀ کارآمد، آسیب‌شناسی مطالعۀ ناکارآمد را مطرح می‌کند. در مرحلۀ بعد مقولاتی چون مدل‌های مطالعۀ مرسوم، مدل‌های یادداشت‌برداری، مرور مطالب و عوامل تمرکز حواس را مورد بررسی قرار می‌دهد.

آشنایی با روش‌های تدریس و به‌کارگیری آن‌ها موجب می‌شود که هدف‌های تعلیم و تربیت با سهولت بیشتر و در مدت زمان کوتاه‌تری تحقق یابد. این کتاب در پنج فصل تألیف شده است؛ در فصل اول آن یادگیری و عوامل مؤثر بر آن تعریف می‌شود و در فصل دوم نقش معلم و دانش‌آموز در عملکرد کلاسی بررسی می‌گردد. فصل سوم به معرفی انواع روش‌های فعال تدریس اختصاص دارد و در فصل چهارم، حیطه‌های سه‌گانۀ آموزشی و پرورشی مورد بررسی قرار می‌گیرد. در انتها نیز مهارت‌های قبل از تدریس، ضمن تدریس و پس از تدریس معرفی می‌شوند.

به عقیدۀ نویسندۀ این کتاب، کنترل استرس و اضطراب در شرایط خاصی که دانش‌آموز نیازمند آرامش برای رسیدن به بهترین نتیجه است، می‌تواند رمز موفقیت باشد. در این کتاب، خوانندگان علاوه بر شناختن روش‌های تست‌زنی و شیوه‌های نوین مطالعه، با موارد دیگری که در فراگیری مفاهیم درسی مؤثرند، آشنا می‌شوند. نقش والدین درکنترل استرس واضطراب دانش آموزان ودستیابی آنان به موفقیت نیز در این کتاب مهم شمرده شده است.

این کتاب مشتمل بر 5 فصل است؛ در فصل اول روان‌شناسی بلوغ و دوران نوجوانی بررسی می‌شود. در فصل دوم، اطلاعات جمعیت‌شناختی آزمودنی‌ها در قالب جداول مختلف مربوط به سن و جنس، تحصیلات، وضعیت شغلی، نحوۀ آشنایی و مدت آشنایی آمده است. نویسنده در فصل سوم، سیر روابط دختر و پسر و سرانجام آن را بررسی میکند. در فصل چهارم به تأثیرات ناشی از این روابط می‌پردازد و تأثیرات مثبت، پیامدهای فرهنگی- اجتماعی و عوامل روان‌شناختی آن‌ را در سه بخش جمع‌بندی می‌کند. در فصل آخر نیز9 نهاد و سازمان تأثیرگذار در مدیریت موضوع روابط دختر و پسر معرفی می‌شوند و راهکارهایی در این باره پیشنهاد می‌گردد.

معلمان بیشترین نقش را در بهبود کیفیت آموزش، پژوهش و خدمات اجتماعی مدارس ایفا می‌کنند. بدیهی است که دانش تخصصی آنان هنگامی می‌تواند کارایی مطلوبی داشته باشد که با روش تدریس مناسب مورد توجه مخاطب قرار گیرد. نویسنده در این کتاب موضوعات مورد نظر خود را در قالب چهار فصل تدریس، انواع تدریس، شخصیت و ویژگی‌های آن و ارتباط سبک تدریس و ویژگی‌های شخصیتی معلمان ارائه می‌کند.