علوم تربیتی

نقشۀ ذهنی روشی است برای ذخیره‌سازی، مرتب‌سازی و اولویت ‌بندی اطلاعات در ذهن که روی کاغذ انجام می‌شود و از کلمه‌ها و تصویر‌های خاصی استفاده می‌کند. کتاب حاضر می‌کوشد نحوۀ ایجاد و طراحی نقشۀ ذهنی را از ابتدا و به صورت بسیار ساده توضیح دهد. نقشۀ ذهنی در تمام مواقع قابل استفاده است، از جمله در آموزش. کتاب در فصل اول دربارۀ حافظه و در فصل بعد دربارۀ نقشه های ذهنی حافظه توضیح می‌دهد. سپس به بیان تأثیر تکرار و استراحت بر مغز می‌پردازد و روش‌های تقویت حافظه را با مثال می‌آورد.

حافظه ظرفیت بالایی دارد و در صورتی که راه‌های استفاده از آن را بدانیم، می‌توانیم بهرۀ زیادی از حافظه ببریم. کتاب حاضر به حافظه، روش اصلی تقویت آن و چگونگی استفاده از نقشۀ ذهنی در به خاطر سپاری می‌پردازد. در فصل‌های 1 تا 9، به منظور تعیین ظرفیت کنونی حافظۀ مخاطب، انواع فعالیت‌های سنجش و تست حافظه ارائه و اولین روش‌های تقویت آن اعلام می‌شوند. در بخش دوم کتاب، روش اصلی تقویت حافظه معرفی می‌شود و روش‌هایی برای افزایش بهرۀ هوشی، به‌خاطر سپردن شماره‌های تلفن، برنامه‌ها و قرارها، تاریخ‌ها و رویدادهای مهم می‌آیند. بخش سوم با معرفی روش استثنایی تقویت حافظه، یعنی«نقشه‌های ذهنی»، اصول مربوط به آن و فعالیت‌های بسیاری را که به تمرین تقویت حافظه مربوط می‌شوند، در برگرفته‌است.

نقشۀ ذهنی راه و ابزاری است خلاقانه برای نکته‌برداری و واردکردن مرتب اطلاعات به ذهن. نویسندۀ کتاب حاضر می‌کوشد با معرفی نقشۀ ذهنی و بیان اصول و قواعد مربوط، نحوۀ عملکرد و راه‌های استفاده از آن را نشان دهد. کتاب همچنین نحوۀ ایجاد و طراحی نقشۀ ذهنی را از ابتدا و به صورت بسیار ساده توضیح می‌دهد. از نقشۀ ذهنی می‌توان برای خرید، شروع کار جدید، مذاکرات و متقاعد‌کردن افراد، تماس‌های تلفنی، خلاصه‌کردن یک کتاب در یک صفحه، و برنامه‌ریزی امور خانوادگی بهره برد.

نقشۀ ذهنی روشی است برای شبیه‌سازی ساختار نرون‌های مغز بر کاغذ و در آموزش و یادگیری بسیار مؤثر عمل می‌کند. کتاب حاضر به موضوع ترسیم، که در کار درمانی یعنی رسم نقشۀ ذهن بر صفحه، می‌پردازد و در چندین بخش با عنوان‌های «رسم، توالی، کپی‌کردن، جهت‌یابی، مفهوم خطوط و صفحه و جهت، و اهمیت خط‌خطی» تمرین‌هایی ارائه می‌دهد تا به این ترتیب سطح هوشیاری مخاطب را در انجام فعالیت‌های روزمره، علمی، خواندن، نوشتن و ریاضی بیشتر کند. این فعالیت ها اعتماد به نفس و آرامش کودک را نیز تقویت می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌ها درمورد معلمان، حسن خلق آنان است. کتاب حاضر با تأکید بر تأثیر اخلاق معلمان بر عملکرد دانش‌آموزان، می‌کوشد با تعریف اخلاق، عوامل مؤثر بر پیشرفت دانش‌آموزان را در این زمینه گوشزد کند. کتاب به انواع رابطۀ معلم و شاگرد، اهداف آموزشی از نظر بلوم، بیان الگوهای تدریس، و مفاهیم مهم در فعالیت‌های بعد از تدریس مثل اندازه‌گیری، ارزشیابی، هدف از آن و ارزشیابی تشخیصی اشاره می‌کند و در نهایت نیز پیشنهادهای کاربردی ارائه می‌دهد.

والدین در برخورد با کودکان در زمینۀ آموزشی وتربیتی می‌توانند منابع مکتوب در این زمینه را مطالعه کنند. کتاب حاضر کوشیده است به صورت راهنمایی کاربردی برای والدین و معلمان، آن‌ها را با خصوصیات کودکان در دورۀ دبستان آشنا سازد. همچنین، تفاوت‌های فردی را در کودکان یادآوری و اصولی را که والدین باید در تربیت کودک توجه کنند، گوشزد کند. در این کتاب، موضوع بلوغ جنسی در کودکان، نحوۀ برخورد با آن و چگونگی افزایش اعتماد به نفس آنان آماده است. دربارۀ مشکلاتی مثل شب ادراری، ناخن جویدن، بیش‌فعالی، دزدی، افسردگی، بدزبانی و دروغگویی نیز راهکارهایی ارائه شده اند.

آماده سازی طرح درس، برنامه ریزی، مدیریت زمان، اجرای متعادل موضوع و پایۀ تدریس، از جمله چالش های کلاس های چندپایه محسوب می شوند. کتاب حاضر می کوشد در 10 فصل،مباحث درسی ریاضی دورۀ ابتدایی را برای معلمان چند پایه در یک جا گرد‌آورد و در ضمن تدریس یک موضوع درسی، فعالیت ها و چگونگی تدریس هر مبحث به هر پایه را به طور جداگانه بیان کند تا معلم بتواند به صورت نظام مند به تدریس بپردازد. در واقع، به این ترتیب آموزگار می‌تواند ضمن تدریس یک موضوع واحد به همۀ پایه‌ها در یک کلاس، متناسب با دانش‌آموزان هر پایه، موضوع را سطح‌بندی و تدریس کند. مباحث بر اساس کتاب درسی تنظیم شده‌اند و در طرح هر مبحث، به صفحۀ مربوط به آن در کتاب درسی هر پایه اشاره شده است.

فرایند معرفی یک مطلب به گروهی از مخاطبان ارائه نامیده‌می‌شود. هر ارائه‌ای برای موفق بودن راهکارهایی دارد که در صورت دانستن آن‌ها و عمل به آن‌ها، می‌توان منتظر نتیجۀ بهتر بود. کتاب حاضر راهکارهای ارائۀ موفق را در 5 فصل شرح می‌دهد. این فصل‌ها عبارت‌اند از: عناصر ارائۀ موفق؛ مهارت‌های ارتباطی مؤثر در یک ارائۀ موفق؛ اصول ساخت اسلاید و پوستر؛ آماده‌شدن برای کنگره؛ برقراری ارتباط در مجامع علمی.

همۀ مردم باید حقوق کودک را بشناسند و برای اجرای آن در جامعه بکوشند. کتاب حاضر حقوق کودک و نوجوان را به خود آن‌ها و به اولیا و معلمان می‌شناساند تا بتوانند فضایی از تفاهم و دوستی بسازند.در بخش اول کتاب، نویسنده با معرفی و بیان حقوق کودک و لازمۀ آموزش آن، به نقش کتاب‌خانه‌ها و انواع دیگر محیط‌های اجتماعی در حفظ این حقوق می‌پردازد. سپس برخی نمونه‌های نقض حقوق کودک و نیز پیمان‌نامۀ حقوق کودک را می‌آورد. در بخش دوم نیز انواع حقوق کودک برشمرده می‌شوند: حق سلامتی، برابری، حفظ هویت، برخورداری از محیط سالم، بازی‌کردن، کودکی‌کردن، آموزش و...

«جشنوارۀ تجربیات برتر مدارس در حوزۀ سنجش» کوشیده است بستر آشنایی با روش‌های علمی و کاربردی در حوزۀ سنجش و ارزیابی و اشاعۀ آن ها را فراهم آورد. کتاب حاضر شامل مجموعه آثار برگزیدگان این جشنواره است که بیشتر به چگونگی ارزشیابی مؤثر اختصاص دارند. تغییر در شیوه‌های ارزشیابی، تجربیات مؤفق در ارزشیابی کیفی توصیفی، ارزشیابی عملکردی در درس‌ها، بهترین ارزشیابی با کمترین امکانات، بازی‌های آموزشی در کلاس درس، حل مشکلات نوشتاری دانش آموزان در کلاس درس، وارزشیابی به شیوۀ نمایش و بازی از جمله موارد مطرح شده هستند. مقالات به شیوۀ تحقیقی و پژوهشی عرضه شده‌اند و ضمن شرح مسئله و ضرورت آن، راهکارهای اجرایی را نیز پیشنهاد داده‌اند.